Biggest waterfalls of the world   – Wojciech Dąbrowski (Waterfalls.htm)

jeziora: Erie i Ontario łączy rzeka Niagara mająca zaledwie 56 kilometrów długości.

Wzdłuż nurtu rzeki przebiega granica państwowa miedzy USA i Kanadą.  Mniej

więcej w połowie jej biegu zaznaczona jest czerwonym kolorem nazwa Niagara Falls –

rozlana rzeka rozdwaja się opływając Kozią Wyspę. Główny nurt biegnie ku wielkiemu

wodospadowi nazwanemu Horseshoe – Podkowa. Boczna odnoga – niosąca podobno tylko 10

procent masy wodnej spada nieco dalej z południowej ściany kanionu tworząc mniejszy

wodospad “amerykański”, nazwany tak ponieważ leży w całości po amerykańskiej

kanadyjskiej strony widok obu wodospadów jest bardziej

efektowny. Pewnie dlatego ta strona rzeki jest znacznie lepiej zagospodarowana. Wzdłuż

promenady rozsiane są tu punkty widokowe z lunetami uruchamianymi ćwierćdolarową

monetą. Dreszczyk emocji towarzyszy turystom na platformie, która znajduje się zaledwie

kilka metrów od progu wodospadu: gdy patrzy się na uciekające w dół masy wody wydaje

się, że za chwilę razem z nimi usunie się ziemia spod twoich stóp. Obok – wejście do

tunelu prowadzącego pod wielki wodospad. Za kilka dolarów można tu wypożyczyć na 20 minut przeciwdeszczową

spełniona bez przejażdżki spacerowym statkiem, który podpływa pod sam wodospad.

  zjeżdżamy terenową kolejką na brzeg rzeki. Przy wejściu na statek wręczają

silników – szybkość prądu wynosi tu podobno aż 45 km/godz. -Po lewej wodospad

amerykański, szeroki na 220 metrów, wysoki na 56… – płynie głos z magnetofonowej

taśmy. Prawdziwe emocje zaczynają się jednak dopiero pod dwukrotnie szerszą

“podkową”, gdzie w spienionej topieli huśta łupiną statku jak na pełnym morzu. W

odległości 20 metrów od kaskady widoczność staje sie bardzo ograniczona. Strugi wody

sieką po twarzy; Amerykanki popiskują z wrażenia.  Zawracamy. Pasażerowie

rozcierają zgrabiałe nagle ręce. Na przystani czeka już następna grupa amatorów

silnych wrażen.  Corocznie przybywa oglądać Niagarę kilkanaście milionów

turystów. Ludzie interesu nie przepuszczą takiej szansy: dziś sam wodospad to tylko

przedsmak tego, co czeka turystów w Niagara Falls. Różnej wielkości wieże widokowe,

kolejka linowa, gigantyczny lunapark, delfinarium i akwarium, gabinety figur woskowych,

nie mówiąc już o hotelach, motelach i rozbudowanej gastronomii. Komercja, komercja…

wysokość ponad stu metrów.  W różnych punktach szerokiego na ponad 1,5 kilometra

progu spadają w dół mniejsze i większe wały spienionej wody.  Dna kanionu nie

widać – przesłania je bez przerwy tuman wodnego pyłu. Dym Który Grzmi – tak nazwali

wodospady tubylcy – robi wrażenie nie tylko na Afrykanach. Szczególnie w drugiej

połowie dnia, gdy słonce świeci w plecy zapatrzonego turysty. Trudno wtedy oderwać

kanionu po stronie Zimbabwe prowadzi wygodna, asfaltowana ścieżka. Jednak gdy wiatr wieje

z północy trudno nią przemknąć bez poddania się przymusowemu prysznicowi. Spotykam

sporo turystów – głównie z RPA. Fotografują się naprzeciwko głównej kaskady, gdzie

stoi statua słynnego podróżnika Davida Livingstone’a, który w 1885 roku jako

pierwszy biały człowiek zobaczył to miejsce i nazwał wodospady imieniem królowej

uiszczonej na granicznym posterunku można przekroczyć zawieszony ponad kanionem żelazny

most i znaleźć się w sąsiednim, niezbyt bezpiecznym kraju – Zambii. Zaraz za

posterunkiem celnym, w bramie parku narodowego inkasują tu od turystów kolejne trzy

dolary. Potem można pomaszerować ścieżką nad krawędź kanionu, by zobaczyć

naprzeciwko przedłużenie tego samego progu, którego początek widzieliście po tamtej

stronie granicy. Po stronie Zambii leży około 1/3 jego długości. Ścieżka

poprowadzona dla turystów przebiega tu bliżej urwiska, ale zagospodarowanie terenu parku

rozklekotanym autobusikiem z Bahr Dar.   Po trzech kwadransach karkołomnej

jazdy kierowca zostawił nas w samym środku wioski Tyss Abbaj, gdzie na brzegu

Błękitnego Nilu odbywał się akurat poranny targ.  Potem  maszerowałem

jeszcze blisko pół godziny ścieżką, przez stary kamienny most, razem z miejscowymi

chłopami ubranymi w zgrzebne szammy.  W końcu usłyszałem pomruk wielkiego

wodospadu.  To był on – Tyss Yssat. Ścieżka doprowadziła mnie na naturalny taras,

górujący ponad kaskadami. Po przeciwnej stronie wąwozu rozlana szeroko na kilkaset

metrów rzeka spadała z hukiem z wysokiego na jakieś 45 metrów progu…

               Nil

Błękitny rodzi się w Etiopii – wypływa z Jeziora Tana, o którym piszą, że jest

najwyżej położonym jeziorem Afryki. Po przebyciu kilkudziesięciu kilometrów pokonuje

skalne progi tworząc jeden z najbardziej spektakularnych afrykańskich wodospadów.

Nowozelandczycy piszą o Milford Track, że to najwspanialszy pieszy szlak na

świecie.  Prowadzi od górskiego jeziora Te Anau do słynnego fiordu Milford.

Przebywa się go w 4 dni.  Podczas drugiego dnia wędrówki padało i obawiałem

się, czy przez chmurę mżawki w ogóle zobaczę najwyższe wodospady Nowej Zelandii.

   Trzeciego dnia pokazało się jednak słońce!  Aby zobaczyć Wodospady

Sutherland trzeba było  zboczyć około 45 minut z głównej trasy.   

Mają  łącznie w trzech kaskadach 580 (wg innych źródeł – 630) metrów 

wysokości, co plasuje je wśród najwyższych wodospadów świata. Gdy w końcu w

przemoczonych  pionierkach stanąłem na brzegu jeziorka, do którego spada dolna

kaskada wiatr zmienił nagle kierunek i znalazłem się pod przymusowym prysznicem…

Niestety, nie udało mi się znaleźć dobrego miejsca dla zdjęcia, które mogłoby

pokazać  wodospady w całości.   Właśnie Wodospady Sutherland z całej trasy

Milford Track najbardziej utkwiły mi w pamięci (zaraz po nich – piekielne, kąsające

  muszki sandflies, które potrafią obrzydzić turyście najwspanialsze

Argentyną i Brazylią. Kilkanaście kilometrów od swojego ujścia do Parany rzeka

pokonuje wysokie progi. Zmierzałem do tych wodospadów z pewną rezerwą i zarazem

ciekawością.    Widziałem wcześniej Niagarę i efektowne, choć rzadko

odwiedzane wodospady Tyss Yssat na Błękitnym Nilu w Etiopii (patrz wyżej). Czy oddalone

od głównych szlaków komunikacyjnych Iguasu okażą się warte kilkuset kilometrów

hotelu zbudowanym po brazylijskiej stronie granicy słychać nieustanny szum i głuchy

pomruk spadającej wody, ale nic jeszcze nie zapowiada rozmiarów spektaklu, który

co zobaczyłem przeszło moje wszelkie wyobrażenia. Naprzeciwko, po drugiej stronie

szerokiego wąwozu ciągnie się skalny próg długi na ponad trzy kilometry. Masy

spienionej, rdzawej o tej porze roku wody spadają z niego w dziesiątkach, czy nawet

setkach wodospadów: od cienkich warkoczy do gigantycznych wałów wodnych. Wydaje się,

że ziemia drży pod uderzeniami tysięcy ton wody,

opadających nieustannie w skalne koryto kanionu z wysokości ponad

siedemdziesięciu

metrów. Daleko, za obłokiem z drobinek wody huczy i kłębi się najbardziej efektowna

kilkudziesięciu kaskad ma tu własne imię.  Solidna, betonowa kładka spowita w

chmurach wodnego pyłu prowadzi na urwisko nad wodospadem Santa Maria skąd zajrzeć

można do wnętrza Diabelskiej Gardzieli. Po chwili koszula i spodnie są już mokre, ale

przy panującym tu upale taki przymusowy prysznic można zaliczyć tylko do

przyjemności. Wracam na główną ścieżkę. Z platformy na jej krańcu można

wyciągniętą ręką dosięgnąć spadających z wysoka wód kaskady Floriano… Piszą w

przewodniku, że przy realizacji wielkiego spektaklu, jakim jest Iguasu Argentynie

przypadło posiadanie sceny, a Brazylii widowni. Rzeczywiście, widok z brazylijskiego

kierunku hotelu trawersując bujne, zielone zarośla na zboczu kanionu. Podziwiam rosnące

tu białe orchidee i całe chmury bajecznie kolorowych motyli. Wreszcie przystaję

zaskoczony: w odległości kilku metrów od ścieżki siedzi na gałęzi duży, czarny

tukan z zakrzywionym, pomarańczowym dziobem. Wygląda jak wypchany eksponat z

przysłowiową palmę pierwszeństwa?    Jak ustalić kryteria oceny?

Według ilości przepływającej wody?    Czy może według szerokości

progu?     A może według wysokości  głównej kaskady?  

Jest w świecie wiele wodospadów wyższych od Iguasu.    Ale nie tylko

wysokość decyduje o wrażeniu, jakie wywołuje to wielkie widowisko. Nie bez znaczenia

jest ogromna ilość wody niesionej przez rzekę oraz malownicze położenie i

występująca tu oprawa z bujnej, tropikalnej roślinności.   I tu, jak mi się

Islandia znana jest ze swoich wodospadów.  Złoty Wodospad (Gullfoss) nie jest wcale największym spośród nich, ale jest chyba

najbardziej malowniczy. Ma dwie prostopadłe kaskady: górna jest

wysoka na 11 metrów, a dolna – na 21.  Do kanionu w dole spadają tu podobno

średnio 103 metry³ wody na sekundę. Wodospad miał zniknąć w wyniku budowy

tamy i elektrowni, ale mieszkająca w pobliżu wieśniaczka wybrała się do stolicy i

protestowała tak skutecznie, że obroniła ten cud natury.   Gdzie diabeł nie

może, tam pośle….

Dzięki temu, że Gulfoss leży stosunkowo blisko stolicy i przy tym  w odległości

zaledwie 7 kilometrów od innej wielkiej atrakcji – gejzeru Stokkur odwiedzają go w

każdym sezonie tysiące turystów.   Dojazd nie jest trudny: zwykły autobus ze

stolicy do Gullfoss przez Geysir kosztuje 21 USD w jedną stronę.  Zabiera około

2,5 godziny, z  Reykjaviku są tu 2-3 połączenia w ciągu dnia.   Można

też go odwiedzić w ramach standardowej wycieczki autokarowej oferowanej (także

indywidualnym turystom) przez biura podróży ze stolicy.  Wycieczki wyruszają

kategoriach.  Nie imponuje on ilością masy wodnej spadającej ze skalnego progu,

wyjściowym do wypraw pod Angela jest mała osada Canaima. Można do niej dotrzeć jedynie

samolotem lub rzeką, poprzez dżunglę, ponad którą wyrastają na wysokość kilkuset

metrów tepuis – góry charakterystyczne wyłącznie dla Wyżyny Gujańskiej. Ich

niezwykłą urodę można porównywać chyba tylko z etiopskimi ambami. Wyróżniają je

strome, najczęściej pionowe ściany i płasko ścięte wierzchołki. Tepuis są

różnego kształtu i wielkości, niektóre przypominają samotne baszty, a inne –

majestatyczne zamczyska. Woda deszczowa zgromadzona na płaskich, pokrytych dżunglą

wierzchołkach tych największych tepuis spada w wielu miejscach z ich stromych, wysokich

ścian tworząc malownicze wodospady. Największy

wśród tepuis to Auyan Tepui – w języku miejscowych Indian Piekielna lub Diabelska

spełnia

oczekiwania największych malkontentów. Wciąż jeszcze jesteśmy kilkaset metrów od

ściany Auyan Tepui. Z wysoka, z urwiska ponad nami tryska w dół struga spienionej wody,

by w miarę opadania, jeszcze zanim dosięgnie ziemi u stóp potężnej ściany, zamienia

się w chmurę białego pyłu. Wiatr nawiewa drobiny tego pyłu ku nam zraszając koszule,

szorty i obiektywy aparatów. A my, zapomniawszy o mokrych skarpetach i odsłoniętych

karkach, które trzeba przecież osłaniać przed tropikalnym słońcem gapimy się jak

urzeczeni na to niezwykłe dzieło natury..  Wodospad ma prawie kilometr

wysokości… Ktoś obliczył, że Angel jest 16 razy wyższy od oglądanej corocznie

przez miliony turystów Niagary. Jednak jego

niedostępność sprawia, że corocznie dociera do niego tylko kilka tysięcy turystów. Na

znajdziecie tam więcej zdjęć, mapki i opisy. Aby przejść do tej strony kliknijcie

  na rzece Potaro jest największą atrakcją turystyczną Gujany. Jest on jednym z

najbardziej efektownych wodospadów świata.  Ma jeden stopień,  250 metrów

wysokości i  80 do 120 metrów szerokości, zależnie od pory roku. Leżący w

pobliskiej Wenezueli Angel jest wprawdzie cztery razy wyższy, ale nie jest tak szeroki

jak Kaieteur i nie niesie takiej masy wody. Kaieteur  ukryty  jest głęboko w

dżungli, daleko od osiedli ludzkich i dostęp lądowy jest jeszcze trudniejszy niż do

Angela – ale możliwy dla wytrwałych.  Agencje z Georgetown za spore pieniądze

(kilkaset USD od osoby) organizują minimum 4-dniowe ekspedycje kolejno ciężarówkami,

łodziami i pieszo do wodospadu.  Alternatywą jest lot nad bujną, gęstą dżunglą

przypominającą gruby, zielony dywan aż do lądowiska, zbudowanego w odległości

zaledwie 15 minut marszu od wodospadu.  Po godzinie i 10 minutach lotu gdy samolot

schodzi do lądowania pod skrzydłami  otwiera się  wspaniały widok “z

lotu ptaka”  na wodospad i kanion.  Widoki  na dole (z krawędzi

przy wodospadach są stoły piknikowe i miejsca do biwakowania. W pobliżu wodospadu są

mizerne ruiny z czasów jakiejś nieustalonej do końca cywilizacji – przewodnik może was

podwinąć nogawki i odżałować dolara dla chłopaka, który mieni się miejscowym

przewodnikiem, aby przeprowadził Was przez sitowie na próg wodospadu (ostrożnie!)

Wrażenia i widok w dół (patrz zdjęcie obok) są niezapomniane!  Stąd dopiero

się w klekoczący autobus z napisem  “El Mochito” i za 10 lempira jedzie

pierwszą godzinę szosą w kierunku Tegucigalpy. Potem skręca się w prawo na szutrową

drogę by po kolejnej godzinie dotrzeć do wioski Bella Vista. Tu wysiada się i po około

20 minutach pieszej wędrówki dobrą drogą dociera do bramy parku, gdzie trzeba

zapłacić kolejne 10 lempira za wstęp. Podobno w weekendy bywa tu tłoczno, ale ja

byłem tam w zwykły dzień – i byłem jedynym turystą w polu widzenia (co pozwala

kontemplować w skupieniu uroki przyrody, ale nie zawsze jest bezpieczne…)