tekst

i zdjęcia: Wojciech Dąbrowski © 

Pomysł był

dość niecodzienny: polecieć samolotem “Aerofotu” do Buenos Aires w Argentynie

i potem drogą lądową dotrzeć aż na drugą stronę kontynentu – do Limy w Peru.

Stamtąd samolotem miałem wracać przez Kubę do Europy.  Samotnie, bez większych

kłopotów przejechałem Argentynę i spory szmat Brazylii. Potem przez dżungle i góry Boliwii

dotarłem do przejścia granicznego nad legendarnym Jeziorem Titicaca.  Po jego

drugiej stronie było Peru…  Odprawa paszportowa przebiegła bez komplikacji. Za to

boliwijscy celnicy okazali wręcz nadzwyczajne zainteresowanie zawartością mojej torby z

aparatami i dokumentami. Dwóch naraz chciało wyjmować jej zawartość. -Wolnego

seniores!  Nie mam nic do ukrycia, ale sam pokażę to, co jest w

środku!…   Nic nie zginęło. Zbiorowa taksówka dowiozła mnie do Puno –

pierwszego większego peruwiańskiego miasteczka.

jeszcze pozostaje wielką przygodą.

podłoga załamuje się pod stopami, gdy wskakuję do niewielkiej, drewnianej łodzi.

Monotonnie terkocze wysłużony silnik. W porcie, przez który przepływamy, zamarły trzy

stareńkie parowce o czerwonych kominach i dwa malowane na szaro okręty „wojenne” z

drewnianymi nadbudówkami. Pamiętają zapewne początek naszego stulecia i mają

świadczyć o autentyzmie stwierdzenia, że rozciągające się na wysokości 3800 metrów

Titicaca jest najwyżej położonym żeglownym jeziorem świata.

Chaty na wyspach

mówi, że na jednej z wysp jeziora przyszły na świat dzieci Słońca: Manco Capac i

Mama Ocllo – protoplaści Inków. Do ruin na Wyspie Słońca można dziś dotrzeć za

ciężkie pieniądze luksusowym wodolotem. Znacznie ciekawsze wydały mi się jednak

pływające wyspy, które od niepamiętnych czasów zamieszkują Indianie Uru.

Jezioro z tej

strony jest płytkie. Przez dwumetrową chyba warstwę przejrzystej wody widać doskonale

pokrywający dno dywan bujnych wodorostów. – Pływających wysp na jeziorze jest ponad

trzydzieści, popłyniemy na tą największą, na której jest szkoła! – tłumaczy

kiepską angielszczyzną Santiago – kilkunastoletni „kapitan” naszej łodzi. Suniemy

wolno kanałem przypominającym korytarz wcięty wśród sitowia.

porastające płycizny jeziora stanowi podstawę egzystencji kilkuset Urów. To z niego

zbudowane są owe islas flotantes – pływające wyspy, na których stoją chaty z

sitowia i między którymi pływa się łodzią wiązaną z pęków tego materiału. –

Co trzy miesiące musimy całą powierzchnię wysepki pokrywać nową warstwą suchych

łodyg! – objaśnia nasz przewoźnik Santiago – Jesteśmy na miejscu!

– szałasy przeglądają się w atramentowej wodzie. Zaraz na wstępie niespodzianka.

Odbijasz się od chybotliwego pokładu łodzi oczekując, że nareszcie staniesz na

twardym, stałym gruncie. Tymczasem brzeg faluje ci pod stopami jak gruby materac z

gąbki. Gromada umorusanych malców prowadzi mnie w stronę trzcinowych chat.

  Niektóre domki sięgają mi zaledwie piersi.  Przez szpary w małych

zasłaniających wejście niedyskretnie zerkam do środka.  Prymitywne legowiska,

czasem niski stolik. Obok dużego szałasu-sypialni stoi z reguły drugi, mniejszy

pełniący rolę magazynu odzieży, żywności i garnków. – Mister, water! – ciągnie

mnie w bok smagła dziewczynka. Niektóre rejony wysepki trzeba omijać, aby nie zapaść

się w grzęzawisko.

pan popłynąć dookoła wyspy na trzcinowej łodzi? – mieszkańcy znają tu upodobania

turystów. Na podobnych łodziach, wiązanych z papirusu pływałem po afrykańskim

jeziorze Tana. Konstatuję, że stateczki z Titicaca są szersze i solidniejsze,

umożliwiają Urom żeglowanie i pracę nawet w pozycji stojącej. Santiago twierdzi, że

budowa takiej łodzi trwa tydzień. Następnie, zanim całkowicie nasiąknie, można nią

pływać przez siedem miesięcy; potem trzeba budować nową.

Kobiety w

barwnych swetrach i melonikach haftują w cieniu makatki z napisem „Uros –

Titicaca”. Z tyłu za chatami suszą się na słońcu przekrojone na pół niewielkie

rybki. Makatki, ryby oraz wodorosty sprzedawane jako środek do garbowania skór to

podstawa utrzymania współczesnych Urów. Jak długo jeszcze przetrwają na swoich

pływających wyspach?

Śladami Inków

i konkwistadorów

        Podróż pociągiem z Puno de Cusco zabiera

cały dzień i obfituje w atrakcje. Między stacjami są nimi wspaniałe widoki zielonych

dolin parujących gorącymi źródłami i ośnieżonych łańcuchów górskich. Na

stacjach kursujący raz na dzień pociąg szturmowany jest przez tłum przekupniów

oferujących żywność, wyroby miejscowego rękodzieła i zwyczajną fabryczną tandetę.

Czarnowłose Metyski nie mogąc sforsować zabarykadowanych drzwi, rozkładają pasiaste

tłumoki na torach i wrzucają swój towar przez okna tych przedziałów, w których

widać turystów. Lecą w górę swetry, skarpety, poncha i szaliki zrobione ręcznie z

wełny lam i alpak. – Ocho mil! Osiem tysięcy! Nie ma czasu na targi, bo pociąg może

za chwilę ruszyć. Trzeba wyrzucić za okno towar lub pieniądze…

 Gdy nasz

„ekspres” wtacza się w końcu na dworzec Cusco, jest już ciemno. Zajęty

studiowaniem powrotnego  rozkładu jazdy nie spostrzegam, że stacja szybko

pustoszeje. Po chwili zostaję na ulicy sam, z adresem ludzi, którzy mają mi pokazać

miasto. – Corripata? Zaczepiony przechodzień pokazuje światełka majaczące gdzieś

daleko w górze i znika. Mijam kilka przecznic. Jest taksówka! Kierowca kiwa głową nad

adresem. Wie gdzie to jest.  Uzgadniamy cenę. Stawiam torbę między nogami, by

zdjąć i wrzucić na dach wozu ciężki plecak. Ze zdumieniem konstatuję, że torba

ucieka gdzieś do tyłu. Odwracam się krzyczę coś, sam nie wiem co. Kilkunastoletni

chłopak rzuca torbę kilka kroków dalej i znika w ciemności. Uff!

taksówkarz odnajduje mały domek o glinianych, obrośniętych bluszczem ścianach. Muszę

się pochylać, by nie uderzyć głową w niski strop. – Bienvenido! Antonia jest

wyraźnie zażenowana, gdy opowiadam o swojej przygodzie. – Panujące w kraju bezrobocie

sprawia, że wielu młodych ludzi szukając możliwości przetrwania wchodzi w kolizję z

prawem!  Kiwam głową bez przekonania.  Przechodząc przez mroczną sień

dostrzegam rodzaj gablotki, w której obok słoika z kwiatkami leży sześć ludzkich

czaszek. Brr… Gospodyni dostrzega moje zaskoczenie. – To kości naszych przodków!

  Przynieśliśmy je z cmentarza, by duchy chroniły dom i lokatorów przed

nieszczęściem!

Cusco, a nawet wspanialsze kościoły można znaleźć i w Europie. Jest jednak coś, co

odróżnia tutejsze świątynie od tamtych: fundamenty.  Kościoły Cusco wzniesiono

na gruzach zburzonych przez Hiszpanów inkaskich pałaców i świątyń, wykorzystując

dolne partie prekolumbijskich murów.  Zachowane ich duże fragmenty każą chylić

czoła przed opanowaną przez Inków do perfekcji sztuką łączenia kamiennych bloków

bez użycia zaprawy, a polegającą na idealnym dopasowaniu sąsiadujących ze sobą

kamieni. Wystarczy popatrzeć na zdjęcie obok – kamienie przylegają do siebie tak dokładnie,

że w szczeliny nie można wsunąć ostrza noża.

 Prawdziwym

majstersztykiem kamieniarskiej roboty okazują się wzniesione tą samą techniką mury

górującej nad miastem twierdzy Sacsahuaman.  Choć to już ruina trudno się i

dziś oprzeć poczuciu małości wobec dzieła Inków, którzy nie znając żelaznych

narzędzi, koła ani pisma potrafili wznieść 600-metrowy mur z idealnie dopasowanych

kamiennych „cegieł”, Których waga przekraczała często 300 ton. Do dziś pozostaje

zagadką, jak czciciele słońca zdołali przetransportować z kamieniołomów i

spiętrzyć na wysokość do dziewięciu metrów te gigantyczne bloki. I czymże jest w

porównaniu z takim dziełem budowa jakiejś tam katedry?

rusza, z wagonu wyskakują młodzieńcy, którzy dotychczas wyglądali na zaspanych,

szukających miejsca podróżnych. A tak naprawdę to w ciemności czekali na chwilę

nieuwagi nielicznych cudzoziemskich turystów. Na sąsiednim siedzeniu chola –

Metyska w brązowym meloniku kołysze na rękach kaszlące i płaczące dziecko. W końcu

oboje zasypiają oparci bezceremonialnie o moje ramię – Choclos!  Cafe

caliente! – przez zatłoczone przejścia przeciskają się sprzedawcy kolb kukurydzy

i kawy, którą wszyscy chętnie degustują z jednego, niemytego kubka. Przypominam sobie,

że jestem bez śniadania i kupuję cztery chutas – duże, słodkiej jak maślana

bułka placki.  Wystarczy na cały dzień!

jej poziomem, w szerokim siodle między dwoma szczytami zbudowali Inkowie kamienne miasto.

Tak naprawdę to nie wiadomo jak się naprawdę nazywało. Gdy w 1911 roku odkrył je

biały człowiek, przyjęto nazwę jednego z sąsiednich  szczytów – Machu Picchu.

Uczeni przypuszczają, że miasto było miejscem wypoczynku inkaskiego władcy i jego

świty. Trudno wyobrazić sobie bardziej odpowiednie miejsce: to orle gniazdo zawieszone

jest na wysokości przepływających rzadko obłoków, między zielenią doliny i bielą

ośnieżonych skał zamykających horyzont.

Inne spojrzenie na Świątynię Trzech Okien. Nigdy jeszcze

zwierzęta nie pozowały mi tak wdzięcznie…

Rowkami

inkaskiego wodociągu i dziś płynie woda…

morze. Po drodze jest jeszcze zabytkowa Areguipa nad której dachy wystają

ośnieżone

wierzchołki wulkanów…

Obok słynnych figur w Nazca

przejechałem nocą. Nie było czasu na stopover w tym miejscu. Nawet specjalnie nie

żałowałem: zagadkowe figury dobrze można obejrzeć tylko z samolociku na który nie

było mnie stać. A ze stosunkowo niskiej wieżyczki widokowej podobno niewiele widać…

Dziedziniec klasztoru w Arequipie

Hostal Polonia

 Poprzez wiszącą nad ziemią

zawiesinę wilgotnej mgły, z trudnością przedziera się słońce. To właśnie

charakterystyczna dla tego miasta garua. Od dwóch dni jestem w Limie. Mieszkam w Hostal

Polonia – przytulnym hoteliku w dzielnicy Miraflores prowadzonym przez Żonatego z

Peruwianką Polaka – Jerzego Zakrzewskiego. – To jedyny poza Polską hotel o tej

nazwie – podkreśla z dumą. Z jego inicjatywy powstał w Limie Związek Rodzin

Polsko-Peruwiańskich. Okazuje się, że w samej stolicy Peru jest ich aż 55.

Jerzy prowadzi mnie na avenida Arequipa. Chcę na własne oczy zobaczyć znaną mi z

książkowych ilustracji wspaniałą aleję, którą niektórzy uważają za

najpiękniejszą w całej Ameryce Łacińskiej. Dwie jezdnie rozdzielone długimi

szpalerami królewskich palm o gładkich białych pniach, jakby wyciosanych z kamienia. Po

bokach ukryte za solidnymi ogrodzeniami eleganckie rezydencje, gdzieniegdzie wieżowce z

metalu i szkła. Wizytówka miasta. Ale mnie bardziej podoba się stara, kolonialna Lima.

taksówkę, musisz korzystać z autobusów. W olbrzymiej większości są to stare,

prywatne gruchoty z nieodłącznym konduktorem – naganiaczem wiszącym na tylnym

stopniu. Taki klekoczący i dymiący spalinami wehikuł zwalnia przy każdym

skrzyżowaniu, a konduktor zdartym gardłem wykrzykuje trasę  – Arequipa, Tacna,

Rimac!   Kierowca staje, gdy widzi chętnych, a czasem tylko przyhamowuje, by

jego kolega mógł zgarnąć do środka jednego czy dwóch pasażerów. Adelante! 

Naprzód!  Biletów nikt nie wydaje i nikt nie zamyka drzwi. Gdy chcesz wysiąść

krzyczysz do kierowcy: Baha! Wysiadam!  Stanie w dowolnym punkcie trasy.

Centrum Limy to dla mnie

trzy place połączone ciągami handlowymi ulic. Przy pierwszym stoi wśród palm

elegancki Hotel Sheraton. Na drugim, z pomnikiem San Martina od święta odbywają się

demonstracje, a na co dzień przedsiębiorczy młodzieńcy sprawnie wyławiają w tłumie

cudzoziemskich turystów szepczą : -Cambio! Change money! Kręcę głową pomny rad

znajomych: wymieniaj tylko naprawdę niezbędne kwoty, za tydzień dostaniesz

więcej!.  Rzeczywiście – miejscowa waluta szybko traci na wartości – w ciągu

dwóch ostatnich tygodni kurs dolara wzrósł o 10 procent.

Trzeci, najstarszy i

najpiękniejszy z wielkich placów Limy to Plaza de Armas. Całą jego północną stronę

zajmuje pałac prezydencki strzeżony przez huzarów w białych kurtkach i lśniących

hełmach. Po jego obu stronach usadowiły się: ratusz i pałac arcybiskupi. Wszystkie

trzy budowle miłe są szczególnie dla oka Polaka, gdyż są dziełem architekta

polskiego pochodzenia – Ryszarda Jaxa-Małachowskiego. Jest tu wreszcie limańska katedra.

Za mętną od ścieków rzeką Rimac

zobaczyć można zupełnie inne oblicze stolicy. Zaczynają się tam wzgórza obrośnięte

szczelnie domkami biedoty. Niektóre, jak Cerro San Cristobal do samego szczytu pokryte

budami z blachy, dykty i słomianych mat. Wielki problem pięciomilionowego miasta.

Kiedyś być może przestanie istnieć. Tymczasem jednak stanowczo odradza się turystom

wycieczki do tych dzielnic.

zielone owoce kaktusów – tunas. Jedna z nich uśmiecha się nawet gdy robię jej zdjęcie.

Ale w tym kraju turysta raczej rzadko spotyka takie reakcje.

Na

kamiennym moście stara kobieta sprzedaje wielkie niemal jak ubraniowy wieszak strąki

fasoli pacay. Kupuje za grosze. Nasiona są niejadalne, ale łupina zawiera biały

miąższ smakiem przypominający arbuz. – Będę fotografował fasolę, nie ciebie –

tłumaczę cierpliwie. Reakcja jest głośna i gwałtowna – muszę szybko rejterować

ścigany pustymi strąkami. Dobrze, że niczego twardszego nie było pod

ręką!     

do drugiej części relacji z Peru