Keren w Erytrei – raport z podróży – Wojciech Dabrowski (Eritrea4B.htm)

tereny są położone jakieś 2 kilometry za miastem, przy szutrowej drodze do

Nakfy. Za włoskim cmentarzem wojennym trzeba skręcić w lewo. Nie trzeba

przewodnika, wystarczy po prostu wczesnym rankiem dołączyć do sznura ludzi

ciągnących w tamta stronę. Lepiej wstać wcześnie – upał, który staje się

bardzo uciążliwy koło południa sprawia, że o tej porze ludzie zaczynają już

jest na dwie części. W prawo – przez bramę wchodzi się na duży, otoczony

murem plac, na którym handluje się osłami i wielbłądami.  A ta

piaszczysta droga w górę prowadzi na drugi plac na lekko nachylonym stoku,

nie sądzicie, że ten współczesny przecież widok jest jak ilustracja do

znacznie więcej… Nie spiesząc się, bo przecież nie czekał na mnie

wycieczkowy autobus krążyłem jako jedyny “białas” w tym tłumie chłonąc

atmosferę tego niezwykłego miejsca: porykiwanie osłów i wielbłądów,

nawoływania i rozmowy w nieznanym mi języku, zapachy zwierzęcego potu i (nie

zawsze przyjemny) ekskrementów. Byłem w swoim żywiole, bo takie miejsca

zawsze fascynowały mnie bardziej od architektury nawet najsłynniejszych

Tu się naprawdę coś działo… Przed zakupem zwierzęcia trzeba było obejrzeć

je dokładnie – nie tylko nogi i kopyta, ale także zęby – bo od tego jak

scenografii były stroje miejscowych mężczyzn. Mężczyzn, bo o ile pamiętam na

przyjacielscy wobec kogoś, kto wobec nich zachowywał się jak przyjaciel.

Sami zaproponowali mi wspólne zdjęcie… Znalazł się ktoś, kto nacisnął

siebie, ale była to jedna z tych niepowtarzalnych okazji. Wielbłąd pozował

Europejska kurtka na tradycyjnym stroju to na pewno dowód pewnej zamożności

 W miarę jak upływały kwadranse wielbłądów i ludzi na placu przybywało.

Odnosiłem wrażenie, że miejscowi mężczyźni traktują ten poniedziałkowy targ

… w końcu pieniądze i wielbłądy zmieniają właściciela.

W innej części tego samego placu targowego cierpliwie czekają osiołki.

Poczciwego kłapoucha można nabyć już za 600 nakfa. Tu przed nabyciem nie

tylko sprawdza się stan uzębienia, ale urządza się przejażdżkę wierzchem po

Słońce wspina się coraz wyżej, robi się upalnie. Czuję zmęczenie, oni

zapewne też – no to można na czas jakiś przykucnąć… Jak długo potraficie

Nie, ja wcale nie prosiłem, aby tak fotogenicznie ustawić te wielbłądy – one

samorzutnie i nieświadomie stworzyły taką malowniczą grupę – trudno było

ciekawa, choć może już nie tak efektowna. Tylko ten jeden niesubordynowany

Jako jedyny tego ranka zagraniczny turysta nie rzucałem się w oczy w tym

Potem przeniosłem się na górne targowisko, gdzie zwierzęta były być może

upał, ale i nie wybrzydzają jeśli chodzi o pożywienie. Widziałem nawet

zwierząt zauważyłem  w końcu także i chude owce, ale stanowiły wyraźnie

mniejszość… może dlatego, że niezbyt dobrze czują się w tutejszym gorącym

Widziałem podobny targ zwierząt w Kaszgarze, w Zachodnich Chinach i inny – w

Agadez, w Nigrze,  ale ten w Kerenie

okazał się o wiele bardziej autentyczny i ciekawszy jeśli wziąć pod uwagę

Kozy przez zakupem są obmacywane. Sprawdza się tuszę, bo mogą być

Morze białych i niebieskich zawojów… Ale w tej części targu widziałem

Właściciel takiego stadka jest już kimś… A zdjęcie z inwentarzem będzie

przecież potwierdzeniem jego społecznej pozycji… Chciał potem, abym

przysłał mu zdjęcie. Przeprosiłem, tłumacząc, że to zdjęcie będzie tylko do

Ze względu na bliskość sudańskiej granicy nie dziwi ciemniejsza niż na

wschodzie karnacja skóry tych ludzi i ich nieco odmienna od stołecznej

uroda. Przypuszczam, że przez setki lat nomadzi bez przeszkód przekraczali

ta granicę w obu kierunkach. Dziś, ku utrapieniu trampów jest zamknięta, obsadzona

czterech godzinach na targu żar lał się z nieba, czułem pył w oczach i w

Ale po doprowadzeniu się do porządku i wymianie filmu w aparacie (ze

zrozumiałych względów wypstrykałem na targu znacznie więcej klatek niż było

zaplanowane) wróciłem jeszcze na tzw. Straw Market – Słomiany Rynek w

obrębie miasteczka, gdzie handluje się nie tyle słomą i sitowiem co

Maty, plecionki, koszyki, pęki mioteł, a także snopki surowca dla tych

Kolorowo tu i wyraźnie dominują kobiety… Niestety większość z nich to

muzułmanki. Zakrywanie twarzy nie jest wprawdzie regułą, ale na widok

Czasem przystawałem na dłużej i moja cierpliwość bywała nagrodzona szansą na

Panowie też robili zakupy na tym targu, ale niezwykle rzadko się zdarzało, abym

Na obrzeżach Słomianego Rynku można zobaczyć nieliczne kramy z

Te czarne kółka, to “patelnie” do pieczenia wielkich i cienkich placków

yndżery (pokazywałem jak przebiega taki wypiek w Massawie). Patelnię kładzie

się zazwyczaj na starą beczkę, w której pali się ogień. Te ceglaste “kolby”

służą do gotowania na węglu drzewnym prawdziwej kawy – kosztuje to grosze, a

jest czymś bardzo charakterystycznym dla Erytrei. Przywiozłem taką “dżabanę”

Wokół Słomianego Rynku znajdziecie kwartał wąskich i często wyboistych

Ileż ja się tu nachodziłem, aby kupić coś do na chleb…. Masła, sera – nie

było. Trudno się było dogadać i wytłumaczyć o co mi chodzi, bo oni sami tego nie jedzą… W końcu

sprzedali mi coś w plastykowym kubeczku z arabską etykietą. Coś, co miało

się według nich nadawać do posmarowania bułki. Po otwarciu tego specjału w

hoteliku okazało się że to… chałwa… Jeszcze jedno doświadczenie:

Nigdy bym nie przypuszczał, że w oddalonym od świata Kerenie odnajdę taki

polski akcent. Mała rzecz, a cieszy!  U nas, w dobie elektronicznych

bazarowych uliczkach odwiedzić można warsztaty srebrników. Trudno uwierzyć,

ale te przedmioty powstają na małym kowadełku ustawionym wprost na posadzce

W niektórych warsztatach obok wyrobów ze srebra wyłożone sa na sprzedaż

jakieś skromne pamiątki – na przykład takie sakiewki ozdobione paciorkami i

Srebrne ozdoby wydają się być specjalnością Kerenu. Ale czasem w sąsiedztwie

Fakt, że kobiety szczelnie zakrywają głowy i szyje uniemożliwiał

sprawdzenie, czy te misterne i często kosztowne ozdoby noszone są na co

W wielu krajach arabskich na ulicach jest czarno od kobiecych ubiorów – tu

Te kolorowe damskie szatki i szmatki o dziwo sprzedają w kereńskich

w zasadzie sklep spożywczy. Ale sprzedają w nim także zdobione haftem

muzułmańskie czapeczki. Wprawdzie to maszynowy haft, ale taka czapeczka

To jedno z moich ulubionych zdjęć z tej podróży. ma swój specyficzny

Kolejnego poranka pomaszerowałem z plecakiem na stację… Ściślej: na dawną

stację. Gdy Erytrea była kolonią Włosi zbudowali kolej do Kerenu. Dziś po

torach nie ma już śladu. Ale budynek stacyjny został… Pełni funkcje

terminalu autobusowego… Podróżni ustawiają się w karne kolejki, podjeżdża

autobus – grzecznie wsiadają, aż wóz się wypełni. Bilety sprzedaje konduktor

Tabor tamtejszego PKSu to niesamowita zbieranina nie najnowszych pojazdów.

Ale bilet kosztował tylko 16,50 nakfa (za 1 dolara na wolnym rynku dawali 24

…wspinająca się w górę licznymi zygzakami wśród głazów i porastających

Wspinaliśmy się pracowicie na wyżynę – podróż w kierunku stolicy z tego

Gdy nasz zasapany, sędziwy fiat przystanął odpocząć w jakiejś wiosce byliśmy

tam świadkami zgromadzenia okolicznych mieszkańców. Przychodzili ścieżkami z

dolin, dźwigając kawałki opałowego drewna. Składali je na łące obok

przewodniczącego. Zrozumiałem z tego tyle, że to rodzaj składki – drewno

Mój pobyt w Erytrei – kraju sympatycznych i gościnnych ludzi dobiegał końca.

Wróciłem do Asmary, rekonfirmowałem w biurze Lufthansy mój powrotny lot do

Pod wieczór publicznym autobusem za 1 nakfa pojechałem na lotnisko. Tam

zarejestrowali mój bagaż i wydali boarding pass. Czekaliśmy w poczekalni,

gdy na lotnisko razem ze zmrokiem zaczęła powoli spływać gęsta, biała mgła.

Niedobrze… po godzinie oczekiwania poinformowano nas, że samolot, którym

mieliśmy odlecieć zawrócił do Rijadu w Arabii Saudyjskiej. Miejscowych

pasażerów odesłano do domów. Cudzoziemców linia skierowała na swój koszt do

hotelu (choć przy odwołaniu lotu ze względu na złą pogodę nie ma takiego

obowiązku). Z Asmary odleciałem dopiero następnego dnia w południe, tracąc

oczywiście wszystkie połączenia… Do domu trafiłem z trzydziestogodzinnym

opóźnieniem… Koniec podróży był równie pechowy jak jej początek – ale i na