Wyspa Świętego Tomasza- raport z podróży cz.II – Wojciech Dabrowski (Eqaf4pl.htm)

wcześniej odwiedziłem inne wyspy leżące u wybrzeży Afryki, które też niegdyś były

portugalską kolonią: Wyspy Zielonego Przylądka

(Cabo Verde). I choć dzieje obu wyspiarskich krajów i ich położenie  są podobne

to różnią się one diametralnie krajobrazem i klimatem: Cabo Verde jest suche, spalone

słońcem i cierpi ustawicznie na niedostatek wody, natomiast Sao Tome dyszy dosłownie

bujną, wilgotną zielenią.  Najgęściej zaludnione są północne regiony tej

wyspy i pewnie dlatego krajobraz tu jest nieco odmienny – dominuje w nim trawiasta sawanna

(drzewa zapewne poszły pod topór osadnika). Dalej na południe wyrastają zielone,

dużych liściach i wrzecionowatych czerwono-brązowych owocach spotyka się na całej

wyspie. Często rosną w przydrożnym gąszczu – przez nikogo nie doglądane i zdziczałe.

Po uzyskaniu przez kraj niepodległości portugalscy właściciele plantacji wyjechali w

obawie przed represjami.  Plantacje bez zarządców zaczęły podupadać, a spadek

cen kakao na światowych rynkach dokonał reszty.  Dziś owoce kakaowca wciąż

są  głównym artykułem eksportowym Sao Tome (to 90% eksportu), ale przychody

z ich sprzedaży nie pokrywają wartości nawet najbardziej niezbędnego importu.

Wyspiarski kraj tkwi po uszy w długach. Nie zmienił tego nawet fakt umorzenia 200 mln

niepodległości w 1975 roku minęło ponad ćwierć wieku. W tym czasie większość

starych budowli wzniesionych przez plantatorów popadła w ruinę. Ludzie zamieszkują

dalszym ciągu w dawnych budynkach folwarcznych, ale najwyraźniej nikt o nie nie dba i

nikt ich nie konserwuje. Zespoły budynków dawnych plantacji określane są tutaj słowem

roça (wymawia się to [rosza]).   “Rosze” rozrzucone są w dolinach

na obszarze obu wysp. Często są bardzo malowniczo położone…  Wiele spośród

jednak przetrwały w przyzwoitym stanie – być może dzięki temu, że zmieniono ich

zjazdem do miasteczka Sao Joao dos Angolares, na wschodnim wybrzeżu.  Ten biały

budynek mieści obecnie szkołę.    Gdy Portugalczycy opuszczali swoją kakaową

kolonię 90% krajowców było analfabetami. Dziś ten wskaźnik wynosi tylko 20% – w tej

notatniku: “…ta wyspa to jeden wielki ogród, tyle że mocno zapuszczony…”

  Dookoła rośnie kawa, ananasy, banany, papaje (jak na zdjęciu obok). Owoce zbiera

się przez okrągły rok choć de facto rok dzieli się tu na dwie pory:

deszczową (chuva) od października do maja i suchą (gavana) od maja do września. 

Średnie temperatury wynoszą: w porze deszczowej 20-25 stopni, a w porze suchej 25-30

stopni Celsjusza.  Jeżeli zamierza się odwiedzić w jednej podróży kilka krajów

o różniących się okresach deszczów nie jest łatwo dokładnie “wpasować”

się wszędzie w porę suchą.  Tak było przypadku mojej wyprawy na Sao Tome. 

Byłem w tym kraju w okresie pory deszczowej.    Ale nie było tak źle:

podczas tygodniowego pobytu miałem jeden pochmurny dzień i godzinę opadów na Principe

– nie było powodów do narzekania.  W porze deszczowej wzrasta niestety ryzyko

“złapania” malarii i dlatego wtedy szczególnie warto pamiętać o profilaktyce

antymalarycznej.  Jeśli chodzi o szczepienia to przy podróżach do Sao Tome

że w jednym z budynków plantacji miejscowy artysta (malarz i rzeźbiarz) Joao Caros

Silva założył mały guesthouse (to ten na zdjęciu obok – do pokojów wchodzi się z

werandy na piętrze).  Przyjmuje tu na nocleg indywidualistów i zorganizowane grupki

przysyłane m. in. przez biuro Mistral Voyages. Za nocleg w pokoju z moskitierą i

skromnym śniadaniem płaci się: single 20, double – 25 USD.   Dla grup

przewodnikiem przecinające wnętrze wyspy i docierające na najwyższy szczyt wyspy: Pico

punktem z którego wyruszają grupy na górski treking jest osada Bom Sucesso. W ciągu 5

godzin można stąd przejść do Bombaim, a w ciągu 3 godzin do Zampalma. Wejście na

Pico de Sao Tome zabiera dwa dni, z nocowaniem w namiotach pod szczytem. Szlaki nie

są znakowane, brak dokładnych map – lokalny przewodnik na takim trekingu staje się

z największych atrakcji przyrodniczych Sao Tome jest Wodospad Świętego Mikołaja

to ma ponadto dla turysty tą zaletę, że stosunkowo łatwo do niego dotrzeć – nawet bez

przewodnika.   Lokalnym transportem można dojechać ze stolicy wyspy do Boa Vista –

dawnej plantacji, której główny budynek zaadoptowano na pustawy hotel ze wspaniałym

widokiem na wschodnie wybrzeże. To 15 kilometrów jazdy zbiorową taksówką za

niecałego dolara.  Dalej jest wprawdzie wąska, leśna droga, ale rzadko cokolwiek

nią jeździ.  Ostatnie 3 kilometry przemaszerowałem zatem pieszo w towarzystwie

żołnierza zmierzającego na przepustkę do rodzinnej wioski.  On w swoich

służbowych buciorach przeszedł suchą nogą. Ja niestety “pływałem”  w

spienionej wody spada z pionowej ściany mającej jakiejś 30 metrów w oprawie z bujnej,

tropikalnej roślinności. Trzeba chronić aparat, bo wiatr niesie od wodospadu chmurę

powrotnego transportu w późne popołudnie było znacznie gorzej: wracałem od wodospadu

pieszo ciesząc oczy wspaniałą, bujną przyrodą.  Kwiaty zwisające z gałęzi

drzewa na zdjęciu obok mają jakieś 25 cm długości!..  Pamiętam je z Papui Nowej Gwinei – nazywają je tam Angel’s

trumpets –  Anielskie trąbki. Takich niesamowitych kwiatów rośnie na Sao Tome

wiele. Są też wspaniale ubarwione ptaki przelatujące między koronami sędziwych drzew

od głównej szosy odgałęzia się boczna droga  prowadząca do “roszy”

Monte Cafe.   W przewodniku nie piszą jak to daleko – okazuje się, że około

dwóch kilometrów – lekko pod górę. Kawowe krzewy widać oczywiście już po drodze.

produkowanych na Sao Tome. Wyczytałem gdzieś, że to najdroższa kawa na świecie.

  Nie wiem, czy to prawda – wśród kompleksu budynków plantacji zauważyłem starą

suszarnię z datą 1904 na fasadzie ale nie było miejsca gdzie można by było

  jak “Monte Cafe” rośnie na krzewach…  i zastanawiałem się, jak

w czasach olbrzymiej konkurencji na światowych rynkach produkcji kawy można 

znaleźć nabywców na taki drogi produkt i to w dodatku dysponując ograniczonymi

patrzcie! Samotny biały maszerujący szosą!  Takie zdziwione spojrzenia spotykałem

po drodze często.  Ci chłopcy czekali przy szlaku z garścią owoców

Na temat pochodzenia pierwszych mieszkańców Sao Tome jest kilka teorii.  Jedna z

nich mówi, że to Portugalczycy przywieźli ich celowo z afrykańskiego kontynentu, aby

zasiedlić swoją kolonię.    Inni twierdzą, że pierwsi mieszkańcy

pojawili się tu, gdy na skałkach Sete Pedras u południowych wybrzeży Sao Tome rozbił

się statek wiozący czarnych niewolników. Wreszcie kolejna wersja wspomina o zasiedleniu

przez czarnych marynarzy przybyłych z niedalekiej przecież Angoli. W czasie kolejnych

wieków murzyńska ludność wymieszała się z Europejczykami – większość dzisiejszych

wioski jest punkt pobierania wody. Tu przychodzi się po wodę używaną w kuchni. Tu robi

się przepierki, tu myje się warzywa przed ich zabraniem na targ.  Często

widziałem kobiety, które wykorzystywały wioskową studnię jako miejsce towarzyskich

za kolejnym zakrętem spotkałem chłopców strącających z drzewa owoce jaco [żako]

(jackfruita).  Jasnozielone, okrągłe lub jajowatego kształtu i

wielkości  głowy małego dziecka mają w środku biały, włóknisty miąższ

o smaku zbliżonym do mało soczystego ananasa. Poczęstowali mnie, pogadaliśmy (niestety

wnętrza wyspy nie przecina żadna droga – cały transport odbywa się po jej obwodzie.

  Ale komunikacyjny krąg wokół wyspy nie jest zamknięty. Z tego powodu turysta

chcący poznać całą wyspę zmuszony  jest zorganizować sobie dwie kolejne

wyprawy: jedną wzdłuż wschodniego wybrzeża, drugą wzdłuż zachodniego…  

wybudowali na Sao Tomew ramach pomocy…  Chińczycy z Tajwanu.   Niektóre

Za

pieniądze inwestorów z Portugali na Wyspie Żółwi zbudowano luksusowy ośrodek

wypoczynkowy, który widać na zdjęciu obok.  Nazywa się Equator’s Line – Rolas

Island Resort.  Niezależnie od wspaniałych piaszczystych plaż w obrębie ośrodka

jest duży basen. Przestronna restauracja zlokalizowana jest na półwyspie w górnej

części zdjęcia. Goście za dodatkową opłatą mogą wypożyczyć motorówki do

połowów na pełnym morzu i sprzęt do nurkowania.  Tylko te ceny: 123 euro za

pokój ze śniadaniem! Tygodniowe “pakiety specjalne” też nie wydają się

rewelacją cenową: 161 euro za jeden nocleg z pełnym wyżywieniem. Zaproponowano mi

lunch serwowany za zryczałtowaną opłatą 30 euro (lokalnej waluty tu nie przyjmują)…

wyspa Rolas pocięta jest siecią dobrze utrzymanych ścieżek spacerowych.  Jedna z

nich wspina się na niewielkie wzgórze przez stoki którego przebiega równik. Tam trzeba

było oczywiście dotrzeć. Oto skromny pomnik równika na wysepce Rolas. Wokół niego

trwały prace porządkowe. Przypomniałem sobie w tym miejscu inny pomnik na równiku – w

Ekwadorze. Tylko że tamten, oglądany kilka lat wcześniej był kilkadziesiąt razy

większy… Taras przed pomnikiem, ze starannie wyciętymi drzewami jest doskonałym

punktem widokowym: roztacza się stąd wspaniały widok na cieśninę i główną wyspę

Sao Tome z najwyższym szczytem i oryginalnymi skalnymi filarami tak

tylko ze względu na urodę tej małej wysepki, której nieco spłaszczony, kopulasty

kształt rzeczywiście przypomina skorupę żółwia… Przelatywałem ponad równikiem

wiele razy, ale niewiele było okazji aby stanąć na równiku okrakiem – a to jest właśnie

gości na Wyspie Żółwi są luksusowe bungalowy.  Dla hotelowej administracji i

obsługi – kilka skromnych domków skupionych przy kaplicy św. Franciszka Xaviera. 

  A robotnicy utrzymujący ścieżki i wycinający maczetami chwasty mieszkają ze

swoimi rodzinami w takiej oto uliczce przy plaży – to już zupełnie inny świat… 

pirogą czekali na plaży.  Turystów przybywających do luksusowego ośrodka na

wielki ląd wozi “resortowa” motorówka.   Ale ona nie zmierza do

Porto Alegre ale do małej przystani w pobliskim Punta Bailea.  W powrotnej drodze

Porto Alegre pojawił się jeszcze większy problem: okazało się, że nikt nie

wiedział, czy tego popołudnia przyjedzie tu jakikolwiek środek publicznego transportu.

-Poczekaj, może przyjedzie! Zacząłem rozpytywać czy w wiosce jest jakikolwiek

samochód czy motocykl, który mógłby podwieźć mnie gdzieś bliżej świata. Nie 

było!   Miałem do wyboru: czekać z perspektywą noclegu w prymitywnych warunkach

lub wyruszyć pieszo mając nadzieję, że im bliżej będę odległej o 35 km stolicy

 wyspy tym większa będzie szansa na złapanie jakiejś “okazji”.  

stronach.  Prawdziwa Afryka…     Ta malownicza skałka nazywa

marszu wśród ciszy przerywanej tylko skrzeczeniem  ptaków usłyszałem warkot

nadjeżdżającego z tyłu samochodu.  Za kierownicą siedział biały mężczyzna o

zadziwiająco swojskich rysach…  Oni przystanęli, a ja odetchnąłem, bo już

wyglądało na to, że noc zastanie mnie na szosie. -A senior z jakiego kraju? -Z

wieczoru nie ma już szans na znalezienie jakiegoś publicznego transportu do stolicy.

  Żanna i Tolik zaprosili mnie na nocleg do swojego małego, skromnego domku,

stojącego dokładnie tam, gdzie od głównej szosy odgałęzia się brukowana droga do

Ugościli mnie “czym chata bogata”…  To było niespodziewane i bardzo

miłe spotkanie, przegadaliśmy cały wieczór…  Zakontraktowani przez portugalską

organizację pomocową AMI pracują tu już ponad rok.  Małym terenowym samochodem

co kilka dni objeżdżają wioski na południu wyspy. Udzielają ludności porad i

rozdają podstawowe leki.  Dla portugalskich lekarzy słabo płatna (jak na zachodnie

warunki) praca w tej “dziurze” daleko od świata nie była atrakcyjna…  A

Ukraińcy z  Łucka   nauczyli  się  portugalskiego i

przyjechali…  Będą  tu jeszcze co najmniej przez rok, zapraszają… 

sympatyczni przyjaciele z Ukrainy jechali do stolicy wyspy. Zabrałem się oczywiście z

nimi.  Po drodze przystanęliśmy przy Boca de Inferno. To taka atrakcja

przyrodnicza. W skałach na brzegu morza woda wyrzeźbiła długą szczelinę. Gdy fale

są odpowiednio duże wlewają do tej szczeliny co kilka minut pod ciśnieniem  masy

wody, która wytryskuje następnie przez górny otwór jak z fontanny…  

Piekielna “boca” jest tuż przy głównej drodze, a władze zadbały o to, aby

obok pojawił się mały parking i altana chroniąca obserwatorów przed słońcem. 

Warto się tu zatrzymać na moment pod warunkiem, że morze jest choć trochę

wzburzone…   W przeciwnym przypadku ta naturalna fontanna jest mało

miasta Sao Tome jechaliśmy oczywiście wzdłuż wybrzeża. Makaki przeskakiwały 

przez drogę. Za oknem otwierały się pyszne widoki. Praia Micondo. Praia das Sete Ondas

– Plaża Siedmiu Fal – co za poetyczne nazwy!  Tu, na wschodnim wybrzeżu znajdziecie

obramowane palmami najładniejsze plaże na Sao Tome. Puste, bez turystów, bez

jakiejkolwiek infrastruktury… Ale ubrań i innego dobytku bez opieki lepiej na nich nie

wschodniego wybrzeża aż do wyspy Rolas zabrała mi 1,5 dnia. Kolejnego poranka

wyruszyłem   na zwiedzanie północnego i zachodniego wybrzeża wyspy. Ale o tym