Athos – Republika Mnichów cz.2 -Wojciech Dabrowski (Athos2.htm)

Miałem  zezwolenie tylko na cztery dni pobytu na półwyspie i zmuszony

byłem już na wstępie zdecydować, które klasztory chcę zobaczyć z bliska,

które z daleka, a z których całkiem zrezygnuję.  Czytałem, że

najciekawszym krajobrazowo fragmentem półwyspu jest jego koniec – tereny

położone na południe od porciku Dafni. To tam wznosi

się w niebo święta góra – Mount Athos. Tą część półwyspu zamierzałem przejść

pieszo, zwiedzając po drodze, co się da… Postanowiłem zatem: klasztory

leżące na zachodnim wybrzeżu pomiędzy Ouranoupolis i Agia Anna i obejrzę tylko ze statku,

nie wysiadając ze statku w Dafni, jak większość pielgrzymów. Prom zawijając

do kolejnych klasztornych przystani płynie blisko brzegu – tworzy to dobrą

perspektywę dla zdjęć. Takiego spojrzenia na nadmorskie klasztory nie

rejsu, gdy było jeszcze ciemno, na szczęście nie przepływaliśmy obok

klasztorów. Potem niebo z tyłu za górami półwyspu zapaliło się różowym

półwyspu ukazał się ostry kontur Góry Athos (zdjęcie po lewej) wyrastającej

robiłem cyfrowym aparatem Olympus SP570 UZ z zoomem x20 i podwójną

stabilizacją obrazu. Szczególnie ten teleobiektyw okazał się przydatny –

wolno przywozić kamer video. Przypomniano mi o tym w e-mailu od mnichów

obok pierwsze zabudowania na wybrzeżu, które zobaczyłem po wschodzie słońca.

obecnej do większości klasztorów na Athosie doprowadzone są górskie,

szutrowe drogi. Kiedyś były tam tylko ścieżki. A całe zaopatrzenie wędrowało

do monasterów drogą morską. Dlatego każdy klasztor, bez względu na to, czy

wzniesiono go na brzegu, czy w głębi lądu miał na wybrzeżu swoją przystań –

tzw. arsanas. Pierwszym miejscem, do którego dobiła “Agia Anna” było arsanas

klasztoru Chilanadriou (na zdjęciu poniżej). Chilandariou leży kilka

kilometrów dalej – w głębi lądu.  To serbski klasztor, z serbskimi

mnichami… (wśród 20 klasztorów Athosu jest także jeden klasztor rosyjski i

mnich czekający z grupą ludzi na wybrzeżu to raczej rzadki widok, wiec

przez moment dryfował z dziobem ustawionym ku lądowi. Kilka osób wysiadło na

molo, kilkanaście wsiadło. Cała operacja trwałe może 2 minuty. Potem

pokładzie mieliśmy kilkunastu. Obserwowałem dyskretnie ich zachowanie. Te

brody jak z historycznego filmu i komórkowe telefony w ich rękach…

wybrzeżu stoi ruina kamiennej wieży. Nie udało mi się ustalić, czy był to

wiatrak, czy wieża obserwacyjna. Gdybym płynął statkiem turystycznym w innym

zachodnim kraju, zapewne bez przerwy z głośników płynęły by objaśnienia:

sunęła tymczasem wzdłuż kolejnego fragmentu malowniczego wybrzeża. Są tam

zauważyć w nadmorskich zboczach pozostałości grot, w których do niedawna

żyli pustelnicy (zdjęcie obok). Podobno jest na półwyspie jeszcze kilku

takich samotników, ale żyją oni w miejscach, których nie można podglądać ze

widać budowlany żuraw i rozwieszone siatki –  w klasztorze prowadzone

są prace remontowe. Zresztą nie tylko w tym. I całe szczęście, bo

tysiącletnie budowle zaczynają się rozsypywać, a warto je zachować dla

pozwala przyjrzeć się szczegółom architektury. Usunąłem z niego szpecący

A na tym zdjęciu obok widać, że klasztorne przystanie budowane były w ten

sposób, że łodzie mnichów na noc można było po pochylni wciągnąć do hali z

drewnianych balkoników wypatrzyłem mnichów, którzy z zainteresowaniem

został założony w XI wieku przez mnicha Eutymiosa z Wielkiej Ławry, który w

macierzystym klasztorze był doczeariosem czyli nadzorcą magazynów. Stąd

jego dachów wystaje wysoka wieża obserwacyjna z której mnisi wypatrywali

pirackich statków. Wieża jednak nie wystarczyła, by obronić przed nimi

klasztor. Został on zdobyty i złupiony przez piratów w XVI wieku. Odbudowano

go potem w roku 1578. W klasztornej bibliotece przechowują tu 2000

architekturze tego klasztoru jest fakt, że tradycyjny budynek przystani (arsanas)

zblokowany jest tu z murami otaczającymi klasztor, stanowiąc z nimi jedną

Xenophonts założony został w X wieku przez błogosławionego Ksenofona. W XIX

wieku na dziedzińcu zbudowano nowy kościół (katolikon). Klasztor dedykowany

jest świętemu Georgiosowi (czyli naszemu św. Jerzemu) i obchodzi swoje

ten klasztor. Ale gdy zerknąłem do moich materiałów okazało się, że na

liście hierarchii klasztorów Athosu zajmuje on dopiero 16 miejsce na 20

strony tego niewielkiego półwyspu otworzył się widok na kolejny klasztor: to

rosyjski Monastyr Św. Pantelejmona. Budowę tego klasztoru rozpoczęto w XII

Dostrzega się też rosyjskie wpływy w architekturze – choćby cebulasty

szybki rozwój tego klasztoru miał miejsce w XIX wieku, kiedy monastyr był

wspomagany finansowo przez kolejnych carów Rosji. Rosyjscy pielgrzymi,

którzy zaraz po Grekach stanowią największą grupę wśród pielgrzymów ze

zrozumiałych względów obowiązkowo odwiedzają ten klasztor.  

Dafni. To główny port Republiki Mnichów. Przez Dafni trafia na półwysep

większość niezbędnego mnichom zaopatrzenia, materiały budowlane dla remontu

klasztorów. “Port” to dużo powiedziane. W Dafni – jak widać na zdjęciu

poniżej jest zaledwie kilka domów i kawałek betonowego nabrzeża.  Tu

wysiadła większość pasażerów, bo Dafni połączone jest szutrową drogą

prowadzącą przez góry do stolicy Republiki Mnichów – Karies. Do Karies

(czasem piszą: Karyes) jeździ jedyny autobus Republiki.  A stamtąd można

w Dafni trwał nie więcej niż 10 minut. Ja, zgodnie ze swoim planem płynąłem

małym półwyspem wszyscy wysoko podnieśli wzrok. Byłem zaskoczony. Wysoko na

stromym zboczu majaczył kolejny klasztor, ale zupełnie niepodobny do innych

klasztorów Grecji. Przywodził mi raczej na myśl klasztory Tybetu lub warowne

wioski, które widziałem w górach Jemenu… Widzicie go na zdjęciu obok? Z

Simonos Petra zbudowany w połowie XIV wieku. Zbudowany na skale 230 metrów

nad poziomem morza.  Jak każdy klasztor Athosu ma nad wodą swoją

przystań – arsanas. Marsz stromą ścieżką z arsanas do Klasztoru

po odpłynięciu z arsanas Simonos Petra znaleźliśmy się przy kolejnym

klasztorze, tym razem położonym tuż nad morzem. To Agios Grigoriou –

niewielki klasztor. Może dlatego dlatego, że musiał zmieścić się na

stosunkowo niewielkiej skale wysuniętej w morze. Tu szczególnie czci się Św.

wynurzył się klasztor Dionysiou. Jego sylwetka ginęła zupełnie na tle

Dionysiou ma metrykę sięgającą roku 1384. W hierarchii klasztorów Athosu

przepływałem obok tego klasztoru tkwił on jeszcze w cieniu, stąd jego

zdjęcia nie są rewelacyjne. Wybór pory dnia na rejs trzeba przemyśleć. Jeśli

brak zezwolenia na wjazd sprawi, że będzie to tylko rejs wycieczkowy godziny

wybrzeża wypatrywałem klasztoru Św. Pawła. Ale mapa była nieścisła – okazało

sie, że Święty Paweł ukryty jest w głębi doliny, w odległości kilkuset

metrów od wybrzeża… Powędrowałem do niego pieszo przez góry jeszcze tego

usytuowane na zachodnim wybrzeżu się skończyły. Ale w Republice Mnichów

oprócz nich są jeszcze sub-klasztory, tzw. skity (sketes). Jest ich 12.

Pierwsze z nich zobaczyłem właśnie w tej części półwyspu. Na zdjęciu poniżej

widać grupę budowli rozrzuconych na kilku sąsiadujących ze sobą wzgórzach –

potem wysiadłem ze stateczku na przystani Agia Anna. I tu czekało mnie

kolejne zaskoczenie. Miałem zarezerwowany nocleg w skicie Św. Anny. Na mapie

był pokazany tuż przy przystani. Rozejrzałem się. – Gdzie ta Agia Anna? 

Pokazano mi bordową plamkę w niebieskiej mgiełce wysoko na zboczu, jakieś

200 m nad poziomem morza. Co było robić? Zarzuciłem plecak i ruszyłem dobrze

nie doprowadzono dotąd żadnej drogi. Zaopatrzenie dla klasztoru przypływa

statkiem. Potem przeładowują wszystko na oczekującą karawanę  jucznych

koników. Wędrują potem w górę tą samą ścieżką, którą ja się teraz wspinałem:

miejscach miała betonowane stopnie. Po dwudziestu minutach pot wprawdzie

ściekał mi z czoła, ale skit św. Anny był już bardzo blisko. Podobało mi się

Nad bramą skitu zobaczyłem piękną mozaikę przedstawiającą świętą Annę, z

Matką Bożą na ręku. To był przedsmak tych wspaniałych malowideł i mozaik,

dziedzińcu klasztoru powitał mnie ojciec Chrisantos. Po angielsku! -Usiądź,

odpocznij!  Po chwili pojawił się z małą tacką. A na niej stał kubek

wody, maleńka filiżanka mocnej kawy (zaparzonej “po turecku”) dwa kawałki lukumi

(rodzaj twardej galaretki posypanej cukrem-pudrem) i kieliszek ouzo –

greckiej wódki. To było tradycyjne powitanie. Takim poczęstunkiem od wieków

wita się pielgrzymów w klasztorach Athosu. I w ten sposób byłem witany także

moje nazwisko i numer mojego zezwolenia w tym grubym rejestrze, który widać

na zdjęciu obok. To też rytuał, który powtarza się w każdym klasztorze.

klasztorkiem powiewały dwie flagi: pasiasta – Grecji i żółta z dwugłowym

orłem – Republiki Mnichów. Bardzo ważną funkcję pełni ta zawieszona na

specjalnym stojaku deska – to symantron. Uderzając młotkiem w symantron

mi łóżko w sypialni dla pielgrzymów, gdzie mogłem zostawić swój plecak. – O

16.30 zapraszamy na nabożeństwo do kościoła. Po nabożeństwie wszyscy idziemy

na posiłek do refektarza!… – wyjaśnił ojciec Chrisantos. Z dziedzińca

spojrzeć przez balustradę w dół, to widać tam arsanas – przystań, do której

perspektywy, by sfotografować klasztorny kościół czyli katolikon. Ale udało

mi sie uwiecznić na zdjęciu jego ciekawe kopuły pokryte skalnymi łupkami. Ta

trawnika z tyłu za kościołem pełni funkcję cmentarza. Tu pochowanych jest

kilku mnichów – wśród nich mnich Cyryl (Kiriłłos Monachos – napisano na

otwiera się z Agia Anna w kierunku północnym. Na pierwszym planie, na

sąsiednim wzgórzu przyciąga uwagę mała kapliczka Agios Giorgiors – świętego

Jerzego. To stosunkowo nowa budowla. Ale na tle bezkresnego błękitu morza

wykorzystać wolne godziny popołudnia i pomaszerować ścieżką do sąsiedniego

klasztoru świętego Pawła. Mnisi, znający tutejsze górskie ścieżki

zapewniali, że to tylko godzina drogi w każdą stronę. A ścieżka biegnie po

Na ścieżkę wyszedłem z klasztoru przez żelazną furtkę i choć dalej nie było

znaków, to trudno było się zgubić. Wkrótce otworzyły się wspaniałe widoki na

się klasztor Św. Pawła – M. Ag. Pavlou. Ale tą mapke należy traktować tylko

orientacyjnie. Nie wynika z niej, że ścieżka prowadzi dalej – do klasztoru

kilku miejscach spotkałem małe grupki pielgrzymów – Greków i Rosjan. W tym

miejscu przechodzili akurat przez ciekawą kapliczkę dobudowaną do wielkiego

trzech kwadransach marszu stanąłem na urwisku nad wylotem sporego wąwozu.

tam w dole, na brzegu stała ruina jakiejś kamiennej budowli, ale żadnego

zakrętem, na którym zbudowali jakąś nową kaplicę (wokół nie było żywego

ducha) zobaczyłem w dole klasztor Św. Pawła. Stał na skale u krańca wąwozu.

Św. Pawła czyli Aghiu Pavlou został założony przez świętego mnicha Pawła z

innego klasztoru – Xeropotamou. Obecna nazwa klasztoru używana jest dopiero

od 1108 roku, ale klasztor ma metrykę o przynajmniej 100 lat starszą. W

wieku XIV klasztor został opuszczony, ale odrodził sie potem dzieki donacjom

różnych monarchów, m.in z Serbii.  Plagi też nie omijały tego miejsca:

w 1902 roku był tu pożar, a w 1911 klasztor został zalany po ulewnych

okolicach kaplicy zmieniła się w szutrową górską drogę, najwyraźniej

prowadzącą do klasztoru. I to właśnie z tej drogi miałem najlepszy widok na

klasztor Św. Pawła – taki jak na zdjęciu obok i na zbliżeniu poniżej. 

mojej górskiej ścieżce do Agia Anna dwóch mnichów jadących na mikrych

konikach. Jak możecie sami dostrzec na takie okazje swoje czapki zamieniają

na kapelusze o szerokich rondach – dla ochrony przed słońcem, które nawet w

październiku silnie tu operuje. Przyznaje, że zrobiłem to zdjęcie bez

pozwalają robić zdjęć we wnętrzach klasztornych kościołów. Ale refektarz, to

już co innego… Po powrocie do Agia Anna uczestniczyłem w długim

nabożeństwie z modlitwami i śpiewami. Po grecku oczywiście! Jedyne, co

zapamiętałem to wielokrotnie powtarzane “Kyrie elejson!”. A potem

dają wyobrażenie o tym, jak wspaniale dekorowane są klasztorne jadalnie.

Freski u św. Anny były świeżo odnowione. W większych klasztorach często są

one spatynowane, ale za to wielkie wrażenie robi wielkość sal – w Wielkiej

noclegi także i posiłki oferowane są pielgrzymom bezpłatnie. Ale i tu

obowiązuje pewien szokujący rytuał: po modlitwie wszyscy jedzą w absolutnym

milczeniu. Jedzą tak długo, jak długo jeden z mnichów czyta tekst ze świętej

księgi. Gdy tylko skończy wszyscy wstają od stołu, następuje modlitwa i

wszyscy natychmiast opuszczają refektarz. Pierwszego dnia nie zdążyłem

skromne i dzień w dzień takie same. Mnisi nie jedzą mięsa. Każdy dostaje

talerz ryżu lub makaronu posypanego tartym serem, talerzyk sałatki z

pomidorów lub papryki , plaster fety, chleb i kubek wody. W niektórych

cudzoziemców (ja i sympatyczny starszy Niemiec) i pewnie ze dwudziestu

Greków. Wkrótce po posiłku oglądaliśmy z dziedzińca klasztorku wspaniały

mnichów opowiadał (po grecku) o dziejach skitu św. Anny – w hierarchii

sub-klasztorów Półwyspu Athos zajmuje on pierwsze miejsce. Podlega

klasztorowi Wielka Ławra (Megistis Lavra). Zakonnicy zaofiarowali się

obudzić nas o 3 nad ranem, po to, abyśmy mogli przyjść na poranną liturgię,

oświetlenia elektrycznego. Bramę klasztoru zamknięto o 19.30 i położyliśmy

się spać. Nie była to dobra noc. Współlokatorzy – Grecy chrapali strasznie 

i dosłownie na wyścigi. Gdy przed czwartą poszli na swoją liturgię

odetchnąłem z ulgą: może jeszcze uda mi się w ciszy zdrzemnąć. Choć do

świtu!  Bo następnego dnia czekał mnie przecież  najtrudniejszy