Bhutan II-zapiski z podróży – Wojtek Dąbrowski (5rtw6b.htm)

swoim jedynym bhutańskim lotniskiem jest dla większości zagranicznych turystów bramą

wjazdową do tego fascynującego kraju. Szczęśliwym zbiegiem okoliczności właśnie

okolice tego miasteczka są także największym w kraju skupiskiem ciekawostek

turystycznych. Po nocy spędzonej w ogrzewanym (bo to przecież 2300 m npm!) bungalowie

stylowego Hotelu Olathang wyruszyłem z moim nieodłącznym przewodnikiem na zwiedzanie

doliny, którą spływa z Himalajów rzeczka Paro. Wyruszyliśmy zwykłym, osobowym

samochodem. Wąski pasek zupełnie przyzwoitego asfaltu biegł równolegle to tej rzeki.

  Kwadrans, dwa kwadranse jazdy.  Dolina stopniowo się zwęża, gdzieś na

horyzoncie zamykają ją wysokie góry. -To baza transportowa bhutańskiej armii! –

przewodnik pokazuje spore, ogrodzone siatką podwórze po którym spaceruje kilka mułów.

Szosa kończy się już kilometr dalej. Potem na północ, w głąb kraju można iść

już tylko górską ścieżką. Wojsko swój sprzęt i zaopatrzenie dla wysuniętych

posterunków transportuje na grzbietach mułów. Wygląda na to, że kraj  nie jest

dostatecznie zamożny, aby zafundować sobie bodaj kilka

skałki na środku doliny wyrastają malownicze ruiny warownego klasztoru.  Drukgyel

Dzong powstał w XVII wieku. Zadaniem klasztoru była obrona głównego szlaku

prowadzącego z Tybetu do centralnego Bhutanu. Nazwa klasztoru oznaczająca zwycięską

fortecę nawiązywała do zwycięstwa Bhutańczyków nad Tybetańczykami, którzy

zagrażali w tym okresie niepodległości kraju. Drukgyel Dzong funkcjonował normalnie

aż do 1951 roku, kiedy to strawił go pożar. Do dziś klasztoru nie odbudowano. Można

zajrzeć na opuszczony dziedziniec, ale znacznie okazalej budowla prezentuje się z

wierzchołek jednego z najwyższych z bhutańskich siedmiotysięczników – Jomolhari

zamożni turyści za jedne 150 dolarów od osoby mogą zafundować sobie godzinny przelot

odrzutowcem Druk Air startującym z Paro wzdłuż głównej grani bhutańskich Himalajów.

Wrażenia podobno są niezapomniane. Równie wspaniałe widoki mogą podziwiać turyści,

którzy lecą do Bhutanu z Katmandu. Trzeba tylko zdobyć miejsce przy oknie z właściwej

kilka typowych bhutańskich domów z małymi okienkami i tradycyjnymi zdobieniami. Za nimi

jest już tylko niewielka budowla z dużym młynkiem modlitewnym. Przy niej rozpoczyna

się ścieżka prowadząca w kierunku przełęczy za którą jest Tybet. O ile mi wiadomo

na przełęczy nie ma żadnego przejścia granicznego – nawet dla piechurów.  Ale

przed kilku laty czytałem, że obie nacje prowadzą tam handel wymienny na małą skalę:

również rozpoczyna się trasa trekingowa dla turystów pozwalająca dotrzeć najpierw do

ruin Soi Dzong u stóp góry Jomolhari  następnie do Jomolhari Base Camp (3 dni

marszu od Drukgyel Dzong). Następnie po pokonaniu przełęczy na wysokości 4400m npm

schodzi się do kolejnych ruin – Lingzhi Dzong. Potem jeszcze przełęcz Yele La (4900 m

npm) i siódmego dnia zejście w dół do Doliny Thimphu. 7 dni x 200 USD daje kwotę 1400

USD – przewodnik nie był w stanie powiedzieć ilu chętnych rocznie przemierza tą

kosztowną trasę. Myślę, że król powinien przewidzieć ulgi w obowiązkowych

palenisku z kamieni kobieta praży na dużej patelni ryżowe ziarno. W takim procesie

powstają ryżowe “chrupki”. Małe i twarde – nie odpowiadają wcale temu, co

znaleźć można w naszych sklepach, ale dla miejscowych dzieciaków, które rzadko

bywają nawet w skromnych sklepach w Paro może to być nie lada

zawróciliśmy w dół doliny, zatrzymując się w tych miejscach, gdzie zlokalizowane

były kolejne atrakcje turystyczne. Pierwszy postój wypadł naprzeciw Tygrysiego Gniazda

– klasztoru zawieszonego na wysokim na blisko tysiąc metrów skalnym zboczu.  Wobec

rozmiaru całej skały klasztor jest  zaledwie plamką i trzeba się dobrze

wpatrywać stojąc na szosie, aby go dostrzec. Na szczęście przy drodze stoi drogowskaz

“Taktsang” kierujący na szutrową drogę i niewielki most umożliwiający

przejazd na drugi brzeg górskiej rzeki. Niestety za mostem stan drogi znacznie się

pogarsza (wyboje, kamienie) i osobowy samochód pokonuje ten fragment bardzo wolno.  

Ale podjechać jeszcze kawałek tą terenową drogą można: aż do niewielkiego

parkingowego placyku w iglastym lesie u stóp skały. Dalej ruszamy

pieszo…  Ścieżka biegnie początkowo łagodnie w górę przez las. Potem,

gdy zaczyna się wspinać na gliniaste zbocze robi się stroma.  Jednak dla kogoś,

kto wędrował bodaj w polskich górach wspinaczka nie będzie trudna.  Daje

jednak o sobie znać brak aklimatyzacji – oddech szybko staje się nadspodziewanie

wygodna, że mogą się nią poruszać także miejscowe drobne koniki oraz muły. Wnoszą

do połowy wysokości góry tych turystów, którzy nie przywykli do wspinaczki lub nie

znajdują dość sił. Mijamy dwie Japonki na takich wierzchowcach prowadzonych przez

młodych Bhutańczyków. Co jakiś czas ze ścieżki odsłania się widok na zawieszony

wciąż wysoko klasztor będący dla miejscowej ludności miejscem mistycznym.  A dla

mnie – symbolem bhutańskiej legendy, czymś o czym kiedyś mogłem sobie tylko pomarzyć

w moim gdańskim blokowisku. Tygrysie Gniazdo… Trudno uwierzyć, ze mam je teraz tu –

przed sobą!  Czuję na karku słoneczny skwar… Mijamy miejsca, gdzie na wbitych w

Bhutanu pojawili się już dwa tysiące lat przed nasza erą.  Ale pierwsze

rejestrowane sygnały pochodzą z okresu, gdy na tych terenach pojawił się buddyzm – z

II wieku.  Tygrysie Gniazdo to dla mieszkańców Bhutanu jedno z najświętszych

ostrego marszu  (spieszę się, bo tyle jeszcze dziś do zobaczenia!) osiągamy tzw.

kafeterię (miejscowi mówią po angielsku – tea house) czyli rodzaj skromnego

górskiego schroniska z dużą jadalnią. Obsługuje to bhutańska rodzina – córeczki

właściciela podają herbatę i skromne posiłki – przeważnie dania których głównymi

składnikami są ryż i ziemniaki. To tutaj w drodze powrotnej zatrzymamy się na

południowy posiłek wliczony w moją 200-dolarowa dietę.  Tego dnia, gdy

wspinałem się do Tygrysiego Gniazda widziałem w kafeterii zaledwie czwórkę

się wspaniały widok na tysiącmetrową skałę i zawieszony na jej zboczu klasztor.

  Niewiele miejsc w okolicy może się pochwalić takim pięknym widokiem. Przed

szopą kafeterii monotonnie dzwoni przymocowany do młynka modlitewnego dzwoneczek.

Młynek poruszany jest wodą poprowadzoną z górskiego strumienia więc ten odbywający

uwagę jego niezwykłe znaczenie wkrótce podjęto odbudowę. Prowadzona była ona w

niezwykle trudnych warunkach – do świątyni prowadzi przecież tylko górska ścieżka, a

że odtworzono już wszystkie budowle  i trwa wyposażanie oraz zdobienie

klasztornych wnętrz. Ale dla cudzoziemca i tak nie miało to żadnego znaczenia ponieważ

młynki modlitewne, dzwonki dla bydła i inne wyroby ze srebra. Niektóre bardzo ciekawe.

Ale ceny – podawane w dolarach USA są bardzo wysokie i wyraźnie obliczone na tych, dla

których 200-dolarowa dniówka nie jest znaczącym uszczerbkiem. Nic tu oczywiście nie

kupiłem. Ale schodząc później ze szlaku w lesie przed parkingiem zastałem kobietę,

która sprzedawała pamiątki rozłożone na płachcie. Po krótkich targach za nóż w

srebrnej pochwie ze zdobioną rękojeścią dałem tylko 7 USD. I to była jedyna

kilku miejscach ze szlaku otwierały się ciekawe widoki – w tym także na główną grań

Himalajów za którą jest Tybet. Posapując na stromiznach ścieżki mijaliśmy

schodzących w dół “ochotników” pracujących przy odbudowie klasztoru. 

Gdzieś ponad nami majaczyły rozrzucone na zboczu białe budowle pełniące rolę miejsc

medytacji dla przybywających tu pielgrzymów.  Ale one również nie są dostępne

dla innowierców. Po kolejnych 30 minutach ostrego marszu dotarliśmy do miejsca, skąd

ponad przepaścią przerzucona jest do klasztoru prymitywna kolejka linowa,

zboczu stoi kilka starych stup otoczonych modlitewnymi chorągwiami.  Klasztor jest

na tym samym poziomie – zda się na wyciągnięcie ręki…  I to właśnie – jak

się okazało – jest najdalsze miejsce do którego może dotrzeć turysta pragnący

obejrzeć Tygrysie Gniazdo…  Od klasztoru oddziela go wciąż przepaść, której

szerokość oceniam na 80-100 metrów. Mnisi i pielgrzymi pragnący dotrzeć do klasztoru

muszą stąd zejść na dno żlebu zamykającego przepaść i następnie wąską

ścieżką wykutą w przeciwległym zboczu dotrzeć trawersem do niedostępnego klasztoru.

Ze zdjęć przywiezionych w 2006 roku przez kolejnych podróżników wiem, że

wspinaczka nie została nagrodzona możliwością obejrzenia wnętrza klasztoru? Chyba

nie. Po tym, co widziałem w klasztorach Tybetu wyposażenie budowli mogło wydać się

prozaiczne. Mogło dojść do rozczarowania jakie spotkało mnie kiedyś na szczycie Góry

Adama na Cejlonie. Myślę, że niedostępność Tygrysiego Gniazda  sprawiła, że

Guru Rinpoche, ojciec bhutańskiej gałęzi buddyzmu Mahayana przyleciał do doliny Paro

na grzbiecie tygrysicy i wylądował właśnie w tym miejscu gdzie znajduje się klasztor.

Stąd jego nazwa – Taktsang – Tygrysie Gniazdo. Guru Rinpoche znany też pod świętym

imieniem “Padmasambhava” medytował tu ponoć przez trzy miesiące w jaskini na

zboczu góry zanim wyruszył w bhutańskie doliny głosić swoje nauki i budować kolejne

odpoczywający po wspinaczce na wysokość Tygrysiego Gniazda to właśnie mój przewodnik

i jednocześnie właściciel biura podróży “Sky Travels”. To on przez internet

zaoferował mi swoje usługi, załatwił bilety lotnicze i wizę, a następnie

towarzyszył mi od lotniska w Paro aż do indyjskiej granicy w Phuntsholing.  Mogę

go Wam polecić. Nazywa się Tshering Jamtsho.  Adres jego biura to: Post Box No.

1052, Thimpu, Bhutan.   Telefon: +975-2-326944,  fax: +975-2-323651,

telefon domowy: +975-2-325071. Adres e-mail: sky@druknet.bt

organizujących przyjazdy turystów do Bhutanu jest oczywiście więcej.  Od takich,

które zatrudniają po kilkuset pracowników i dysponują własnymi autobusami do takich,

które całe swoje biuro noszą w teczce.  Niektórzy agenci mają nawet swoje

kosztu waszego pobytu w Bhutanie uwzględniając przelot z wybranego miasta i

piękniej w kwietniu, gdy na stokach gór kwitną rododendrony! – twierdził Tshering. Po

nasyceniu oczu wspaniałymi widokami zawróciliśmy w dół. Z ulgą wsadziłem głowę

pod strumień wody, cieknący na zboczu przy ścieżce, nieco poniżej “stacji”

napowietrznej kolejki. Pielgrzymi zmierzający do klasztoru zapewne w tym miejscu gaszą

dogonić uciekający, jakże cenny dla mnie czas. Na szczęście tego dnia było sucho. Na

szczęście, bo schodzenie stromą, gliniastą ścieżką po opadach nie należy do

główną drogę skręciliśmy tym razem w drogę wspinającą się łagodnie na

przeciwległe zbocze doliny. Po kilkuset metrach dotarliśmy do kompleksu świątynnego

wokół Satsam Chorten. Czortenów (wieżyczek takich jak ta biała na zdjęciu) w

kompleksie jest więcej. Ten najświętszy, pokryty złoceniami i zawierający relikwie

jakiegoś buddyjskiego nauczyciela obudowany jest prozaicznymi płytami plexiglasu. nie

przeszkadza to jednak pielgrzymom, którzy z nabożeństwem okrążają go kilkakrotnie

odwiedziliśmy w powrotnej drodze do Paro był stary klasztor Kyerchu

Lhakhang. Bhutańskie słowo określające klasztor – “lhakhang” składa

sie z dwóch części: “lha” to bóg, “khang” to dom, a zatem

Lhakhang został zbudowany w VII wieku przez tybetańskiego króla Songtsena Gampo, który

był ziemskim wcieleniem boskiego Avalokiteśwary (ależ to skomplikowane! – wybaczcie,

nie będę ukrywał, że gubię się w tym buddyjskim aeropagu).  Ważniejsze jest to,

ze Songsten Gampo zjednoczył pod swoim berłem Tybet, a z terenów obecnego Bhutanu były

wtedy graniczną prowincją jego królestwa.   Klasztor przechodził na przestrzeni

dziejów z rąk jednej sekty do innej.  W 1830 roku dodano mu złocony dach, a

ostatnio, w 1968 roku matka panującego króla obok istniejącej świątyni ufundowała

wielu bóstw, ale to dla europejskiego podróżnika nie jest akurat najważniejsze, bo

wnętrza budowli i tak nie są dla niego dostępne.  może on za to podziwiać barwne

młynki modlitewne wbudowane w ściany na całym obwodzie głównej świątyni.  Taki

pielgrzym idzie sobie i po kolei wprawia w ruch kolejne walce młynków. To bardzo

praktyczny sposób odmawiania modlitwy – im większa krzepa zakręcającego młynek tym

dłużej urządzenie się kręci zatem zasługa wiernego w obliczu boga – jak mi się

Lhakhang. Pielgrzymi przybywają tu całymi rodzinami. Siedzą na dziedzińcu,

modlą się,

zdjęć pokazujących mieszkańców himalajskiego królestwa możecie obejrzeć na

możliwe nieścisłości w transkrypcji bhutańskich nazw miejscowości, klasztorów i

innych miejsc. Jak zwykle przy tłumaczeniu ze wschodnich języków nie używających

naszego alfabetu nie ma tu absolutnej jednoznaczności i ja sam w różnych wydawnictwach

abyśmy niezwłocznie wyruszyli w dalszą drogę – do stolicy kraju Thimphu. Odległość

między miastami to tylko 65 kilometrów, ale trasa prowadzi przez góry i normalnie

potrzeba na jej pokonanie samochodem około dwóch godzin.  Po drodze, jeszcze przed

dotarciem do posterunku kontrolnego przy wjeździe na główną szosę wiodącą z Indii

do stolicy sfotografowałem zbudowaną po przeciwnej stronie rzeki i niedostępną

wód dwóch rzek stoją trzy stupy. Każda w innym stylu: bhutańskim, tybetańskim,

nepalskim. Wkrótce po zrobieniu tego zdjęcia stanęliśmy przy  rogatce

 posterunku kontrolnego. Okazało się, że bhutański król bardzo krótko trzyma

swoich poddanych i poruszanie się po małym przecież kraju jest dokładnie kontrolowane.

Dotyczy to również cudzoziemców – mój przewodnik nocą jeździł z moim paszportem do

stolicy, aby uzyskać oficjalną zgodę na moje poruszanie się po Bhutanie. A nie

wybierałem się przecież do żadnych peryferyjnych rejonów królestwa! Wartownicy

jednak nie robili żadnych trudności i wkrótce mogliśmy ruszyć dalej – do Thimphu,

gdzie miałem zobaczyć kolejne dzongi i świątynie himalajskiego