ŚWIAT PIĄTY RAZ…
część IVa
Jechać do Birmy czy nie jechać?
Wiele rządów i postępowych organizacji z całego świata wzywa do bojkotu wojskowych władz
Myanmaru (dawnej Birmy) w związku z nie przestrzeganiem przez nie praw człowieka. Czy
bojkot władz musi jednak oznaczać rezygnację z przyjazdu do tego kraju?
Pamiętając,
że Myanmar jest jednym z najbiedniejszych krajów świata myślę, że takie podejście
może uczynić go jeszcze biedniejszym jako że turystyka była zawsze jednym z głównych
źródeł dochodów ludności. Dlatego postanowiłem mimo wszystko odwiedzić Myanmar
cieszący się wśród podróżników sławą jednego z najciekawszych
krajów południowo-wschodniej Azji. Turystyczną wizę otrzymałem w ciągu jednego dnia
w ambasadzie tego kraju w Bangkoku. Jeśli nie liczyć ruchu przygranicznego to jak
dotąd do Myanmaru turyści mogą wjechać (czy raczej wlecieć) tylko samolotem. W
poczekalni ambasady siedział agent sprzedający tanie bilety na tani przelot do Yangonu
rządowymi liniami Myanma Airways. Nie skorzystałem…
Yangonu zamiast rozklekotanego boeinga 727 podstawiła fabrycznie nowego,
szerokokadłubowego airbusa. Lądowaliśmy o zachodzie słońca. Budynek
terminalu, nawiązujący do birmańskiego stylu robi wrażenie, szczególnie gdy
znajdziemy się w przestronnym hollu przylotowym. Odprawa bardzo uprzejma – po wstawieniu
pieczątki do paszportu grzecznie prowadzą nas do stanowiska, gdzie obowiązkowo
trzeba wymienić 200 dolarów na osobę na dolarowe bony (FEC). Niezależnie od
przewidywanej długości pobytu i od tego czy jesteś ubogim trampem czy
milionerem… Ale tu też istnieje korupcja. Podsuwając dyskretnie urzędniczce 10$
mój sąsiad z samolotu wymienia 200$ …ale na dwie osoby. Dalej celnicy,
którzy tylko grzecznie się uśmiechają. Potem są kantorki biur podróży.
Proponują rezerwację w hotelach – również w tych tańszych. Tu także można
zapłacić z góry ryczałtem za taksówkę do miasta. Płacę – 3 FEC czyli około 1500
miejscowych kyatów. Nie wiem jeszcze, że na ulicy za ogrodzeniem terminalu można
złapać taką samą taksówkę za 800. Jedziemy. Zanim znajdziemy się w centrum zapadnie
zmierzch. Centrum Yangonu (dawnego Rangunu) wyznaczone jest przez wielką,
pozłacaną pagodę. Widzicie ją na zdjęciu obok. Sule Pagoda iluminowana
nocą robi bodaj jeszcze większe wrażenie niż w dzień…
rzucam plecak w hotelu i wychodzę na miasto. Do Sule mam tylko 4 bloki. Zostawiam
sandały u stóp marmurowych schodów i wchodzę do środka. Wzdłuż wąskiego
dziedzińca oplatającego pagodę wokół stoją mniejsze i większe kaplice z posągami
Buddy. Wszędzie unosi się dym trociczek. Przed niektórymi modlą się ludzie.
Spaceruję, podglądam z ciekawością – to przecież moje pierwsze godziny w
Birmie! Dziedzińcem sunie mnich podzwaniając ręcznym dzwonkiem – O
dziewiątej zamykamy!- rzuca do mnie po angielsku rozpoznając bez trudu cudzoziemca.
Znajduję skrzyżowanie na
którym zaczyna się Shwedagon Road – ulica prowadząca do największej i najświętszej
pagody Myanmaru. Maszeruję w noc gnany ciekawością i sławą tego
miejsca. Ulica przechodzi w pustą aleję, którą zamyka wojskowa rogatka. – Ja do
Schwedagonu!- tłumaczę żołnierzom. -Ulica po zmroku zamknięta, bo tu mieszka dowódca
armii – tłumaczą mi teraz oni swoją niezdarną angielszczyzną – musisz obejść
dookoła! Obchodzę… Czego szukasz? -zaczepia mnie starszy mężczyzna ubrany w
tradycyjną spódniczkę launghi. -Pagodę zamykają o dziesiątej, za pół
godziny. Ale ze mną cię jeszcze wpuszczą! Rzeczywiście wpuścili, windą
wjechaliśmy na dziedziniec. I to była ta chwila na którą długo
czekałem… Popatrzcie na zdjęcie obok – to właśnie słynny Shwedagon !
widziałem i wcale tak łatwo nie wpadam w “achy” i “ochy” ale powiem
wam szczerze, że niewiele z oglądanych na 7 kontynentach miejsc wywarło na mnie tak
silne wrażenie. Może to zasługa nocnego oświetlenia, a może to nastrój, który
wprowadziła pustka na tych dziedzińcach lśniących marmurowymi
płytami. Kaplice otaczające główną stupę były jeszcze oświetlone…
Człapałem bosymi stopami po nagrzanym przez dzienne słońce marmurze od jednej do
drugiej, w pośpiechu, obawiając się, ze za chwilę ktoś mnie stąd przegoni i nie
zdążę zatoczyć pełnego kręgu, że stracę coś z tego nocnego
spektaklu…
Dziesiątki,
setki złoconych posągów Buddy: od miniaturek do takich, które mają po pięć- sześć
metrów wysokości. Wyszukane zdobnictwo złoconych wież i gzymsów. Kolumnady, freski na
ścianach, lwy, kwiaty… Niezwykłe miejsce, niezwykła chwila… Przeszukuję pamięć:
to chyba najwspanialsza świątynia buddyjska jaką widziałem!
Według
tutejszych wierzeń główna czedi-wieża Shwedagonu kryje relikwie w
postaci kilku włosów Buddy…
Do
Shwedagonu wróciłem oczywiście w kilka dni później – już w ciągu dnia. Do
wzniesionej na wzgórzu świątyni wprowadzają cztery bliźniacze bramy strzeżone przez
gigantyczne lwy. Od nich zadaszona, szeroka i wspaniale zdobiona rzeźbami galeria pełna
sklepów z dewocjonaliami prowadzi w górę, ku tarasowi na którym zbudowano
stupę. Gdzieś w połowie tej galerii jest kantorek, gdzie sprzedaje się bilety
cudzoziemcom. Trzeba zapłacić 5 FEC (lub 5 USD, jeśli FEC już ci się skończyły – ta
reguła obowiązuje wszędzie). Bardzo sprawnie wyłuskają was z tłumu i nie warto
próbować wejść “na gapę” bo do biletu dołączony jest sticker przyklejany
na piersi klienta. Gdy przez chwilę miałem go zasłoniętego na dziedzińcu świątyni
zaraz dopadła mnie krążąca tam “kanarzyca”. Kasa biletowa jest natomiast
bardzo dobrym miejscem dla pozostawienia obuwia – po co je godzinami nosić w ręku tam na
górze! Trzeba tylko zapamiętać, którą bramą wchodziliśmy…
Była
niedziela. Tłum odświętnie ubranych Birmańczyków sunął wokół złotej pagody
zgodnie z ruchem wskazówek zegara. Nieliczni turyści ginęli zupełnie w tej rzece.
Mijaliśmy kapliczki o złoconych wieżyczkach. W przewodniku pisze, że jest ich ponad
80. Sama główna stupa ma blisko 100 metrów wysokości i pokrywa ją ponad 8000 płatów
złotej folii. Trudno przyjrzeć się szczytowej partii wieży ale podobno ozdobiono ją
pięcioma tysiącami diamentów i dwoma tysiącami innych szlachetnych i
półszlachetnych kamieni. Przy silnym słońcu blask od tego bije taki, że bez okularów
słonecznych trudno przetrwać…
stupy przed kilkoma kaplicami ustawione są takie naturalistyczne posągi.
Przed nimi stoją, duże naczynia z wodą. Wyznawcy Buddy przychodzą z
ofiarnymi kwiatami, zapalają trociczki, a potem podchodzą do posągu,
nabierają wody do małych czarek i wielokrotnie gorliwie polewają posąg.
Potem ten sam zaszczyt spotyka stojącego nieco niżej marmurowego słonia.
Z buddyzmu jestem raczej słaby więc próbowałem dyskretnie dowiedzieć
się dlaczego tak się tu dzieje. Po kilku próbach niweczonych najczęściej
słabą znajomością angielskiego u mojego interlokutora udało się w końcu
ustalić, że to polewanie odbywa się w intencji “peaceful life”
czyli spokojnego życia. Bardzo mi się to spodobało, bo ja też uważam,
że grunt to święty spokój… I… też
polałem…
tam – w Birmie panie są z reguły bardziej pobożne niż panowie. Niektóre
podczas modlitwy wyglądają jak w transie. Ale te głębokie przeżycia
religijne wcale nie przeszkadzają im usiąść później z całą
rodziną na progu jednej z tylnych kaplic, wyciągnąć przywiezione ze
sobą prowianty i bezceremonialnie pożywiać się w tym
najświętszym w Myanmarze miejscu. Wiele spośród nich ma pomalowane
jasną farbą policzki, co nas Europejczyków trochę śmieszy. O tym po
co ta farba będzie jeszcze dalej…
Przy
południowej bramie do Shwedagonu jest jeszcze jedna złota pagoda – już
znacznie mniejsza i niżej położona. Ale warto do niej zajrzeć, jeśli
w drodze powrotnej starczy wam jeszcze sił…
poza świątyniami? Anawratha Street (na zdjęciu obok) pełni funkcję głównej
handlowej ulicy miasta. Mało tu jeszcze wielkich błyszczących witryn
jak w metropoliach Zachodu, ale w
niewielkich sklepikach sprzedaje się np. najnowsze modele kamer SONY i to po zupełnie
rozsądnych cenach. Bez problemu uzupełniłem tu swój zapas taśm. Ulica
jest bardzo ruchliwa – bez przerwy pędza nią stada archaicznych
autobusików, którymi podróżuje się z tłoku, ale za to za opłata
tylko kilkudziesięciu kyatów. Przy tejże ulicy swoją kolorowa świątynię
mają wyznawcy Hinduizmu.
skrzyżowania tej ulicy ze Shwedagon odkryłem na tej ostatniej kwartał otwartych nie tak
dawno dyskotek. Za wstęp pobierają 1200 kyatów, w tym wliczone są dwa drinki.
Przy wejściu czekają elegancko ubrane hostessy. W Birmie to coś zupełnie
nowego…
Centrum Rangunu raczej nie
zachwyca swoją architekturą. Dominują tu szare i mocno już zniszczone kamienice
pamiętające zapewne jeszcze okres kolonialny. Złoty dzwon pagody Sule wygląda wśród
nich trochę jak kwiatek przy znoszonym kożuchu.
Sule – w
White House Hotel – 69/71 Konzaydan Street tel.240780. Za pokój bez okien ale
za to z klimatyzacją i ciepłą wodą w prysznicu płaciłem 8 FEC. Dla tych co bardziej
muszą zaciskać pasa jest dormitorium lub hamaki na dachu za 3 FEC. W cenę pokoju
wliczone jest obfite i codziennie inne śniadanie w lokalnym stylu serwowane przy
wspólnym stole na dachowym tarasie – w bardzo sympatycznej atmosferze. Polecam! Gdy w
“White House” brak miejsc to kilka domów dalej znajdziemy konkurencyjny hotel
“Dady’s” z podobnymi cenami ale łazienki są tam do wspólnego
użytku. Właściciel “White House” jest bardzo przedsiębiorczy: załatwi
tanie bilety na krajowy przelot, bilety na pociąg i autobus, wypożyczy samochód z
kierowcą, rekonfirmuje bilety i wymieni walutę na kyaty… Jest OK.
najciekawszych miejsc w Myanmarze mogłem przeznaczyć tylko tydzień. Początkowo
zamierzałem wynająć samochód z kierowcą i ruszyć standardową trasą przez Bagan,
Mandalay, Inle i Bago. Okazało się jednak, że po pierwsze nie znalazłem w Rangunie
nikogo z kim mógłbym podzielić koszty (za 6 dni jazdy na tej trasie zażądano 400 USD)
a po drugie dowiedziałem się, że stan dróg pogorszył się do tego stopnia, że
przejechanie takiej trasy w ciągu 6 dni wymagać będzie 14-16 godzin jazdy każdego dnia
(z wyjątkiem dnia pobytu w Baganie). Musiałem znaleźć inne rozwiązanie. I
znalazłem: pierwszy i ostatni etap przebyłem krajowym samolotem. Resztę – statkiem i
samochodem… Przelot do Mandalay kosztował wprawdzie 89 FEC, a z Inle do Yangonu 81 FEC
ale i tak wyszło to taniej niż indywidualna, uciążliwa podróż samochodem po
wyboistych drogach Myanmaru.
Nie chciało mi się wierzyć, gdy przy
podchodzeniu do lądowania kapitan naszego ATR-a zapowiedział przez głośniki, ze na
dole jest 39 stopni… Ale wiadomość okazała się prawdziwa. Nowoczesny (!) port
lotniczy w Mandalay oddalony jest od miasta aż o 48 kilometrów. Wspólnie ze
współpasażerami targujemy się o cenę taksówki: z początkowych 8 FEC spada na 6
dolarów (dolar w gotówce jest tu ceniony wyżej niż FEC) jedziemy przez płową
półpustynię… Jest niskie miasto… Mandalay mające obecnie pół
miliona mieszkańców przed Rangunem było stolicą kraju. Centralnym punktem miasta jest
rozległy fort otoczony czerwonym murem obronnym i szeroką fosą (na zdjęciu). Za murami
(wstęp dla cudzoziemców 5 FEC) jest zrekonstruowany pałac
królewski…
górujące ponad miastem wzgórze Mandalay Hill. Na jego szczycie wzniesiono świątynię.
Zgodnie z turystycznym ceremoniałem wypada znaleźć się tam tuż przed zachodem
słońca. Można wspinać się schodkami od bramy strzeżonej przez dwa białe lwy.
Ale warto wiedzieć, że od tej samej bramy pod szczyt kursują wąziutką drogą pick-upy
(200 kyatów od cudzoziemca, od miejscowych mniej). Potem turyści muszą jeszcze wykupić
bilet za 3 FEC i już można wejść na taras świątyni… (są tu nawet
ruchome schody i winda!)
Świątynia
na Mandalay Hill odróżnia się od innych budowli o tym samym charakterze. Jej ściany, kolumny
i wieżyczki wykładane są tysiącami czy może nawet milionami małych lusterek. Chciało by się
powiedzieć: lustrzana pagoda. Cztery ołtarze i cztery posągi Buddy patrzące w cztery różne
strony świata. A na tarasie wykładanym kafelkami bosonodzy turyści: cały tłum –
nigdy bym nie pomyślał, że tylu nas na raz mieszka w Mandalay. Większość z
nich przyleciała tu samolotami – na birmańskim rynku przewozów lotniczych obok
narodowego przewoźnika Myanma Airways funkcjonują teraz jeszcze dwie konkurencyjne linie
prywatne: Air Mandalay i Yangon Airways. Te ostatnie są bardziej elastyczne jeśli chodzi o
ceny i zapewniają także wyższy poziom obsługi (mają nowsze samoloty, podczas lotów
krajowych serwują poczęstunek). Prywatni konkurenci uruchamiają także pierwsze linie
międzynarodowe: Air Mandalay już lata z Mandalay do Chiang Mai w Tajlandii i planuje
otwarcie połączenia z Mandalay do Kunmingu w Chinach… Mają nawet
swoje witryny w internecie:
Wielka tarcza spływa powoli do linii horyzontu. Cały krajobraz ginie na jakiś czas w
takiej różowej poświacie… Te różowo-pomarańczowe poranki i wieczory są bardzo
charakterystyczne właśnie dla Birmy… Gdy spektakl się już kończy schodzę
schodami
w dół i pick-upem za 100 kyatów wracam do mojego skromnego hoteliku: Sabai Phyu Hotel
przy 26-tej ulicy, na rogu 81-szej. Tel. 25 377. Za przestronny pokój z prysznicem i
wiatrakiem + skromne śniadanie płacę 5 FEC.
bezpośrednim sąsiedztwie jest do zobaczenia kilka ciekawych świątyń. Kuthodaw Paya to
kilkaset małych białych pagód z których każda zawiera marmurowy blok z wyrytą
buddyjską inskrypcją. Mnie jednak zainteresował szczególnie drewniany budynek
klasztoru Shwendandaw (na zdjęciu obok) będący prawdziwym arcydziełem birmańskiej
snycerki (wstęp kolejne 5 FEC). W alejce obok niego stoją kramy z wyrobami artystycznego
rękodzieła (w mieście trudno znaleźć sklepy z pamiątkami)
Wieczorem ulice miasta bardzo szybko pustoszeją, sklepiki i
garkuchnie są zamykane. Coś takiego jak nocne życie tu nie istnieje. Bezskutecznie
szukałem także dostępu do internetu – to niestety jeszcze nie ten etap…
moja trasa zawracała na
południe. Bardzo ciekawą opcję dla przebycia kilkuset kilometrów dzielących Mandalay
od Baganu stwarzają statki kursujące regularnie po największej rzece Birmy: Irawadi. Po
bilety na statek można oczywiście powędrować samemu na odległą przystań ale radzę
zlecić to raczej recepcji. Bilet kosztuje 16 FEC. Za dodatkowe 2 FEC staną za was w
kolejce i wczesnym rankiem, jeszcze po ciemku odwiozą na
przystań. Tak wyglądał nasz “ekspresowy” statek na
którym w dziobowym salonie mięliśmy za nasze 16$ numerowane lotnicze fotele. Czas
podróży zależy od stanu wody. W naszym przypadku (koniec lutego) było to 11 godzin.
Kursują także na tej
trasie większe i mniej wygodne statki “osobowe”, te płyną jeszcze dłużej…
innych krajów siedzieliśmy praktycznie przez cały czas rejsu na górnym pokładzie, który
daje najlepszą widoczność. Słońce na tym pokładzie też “daje popalić” –
nie zapomnijcie w tą całodzienną podróż zabrać odpowiedniego zapasu jedzenia, a przede
wszystkim napojów… Płynąc w dół rzeki mijaliśmy wioski i wzniesione na
brzegach pagody. Widać było ludzi pracujących na brzegu, ale rzeka jest miejscami
bardzo szeroko rozlana, więc dla ich fotografowania potrzebny jest solidny teleobiektyw.
Holowniki pchały w dół rzeki barki wyładowane kłodami drewna. Ale zdarzały
się także
duże tratwy z szałasami flisaków, które popychane wyłącznie leniwym prądem same sunęły
na południe. Te kłody to właśnie jedno z nielicznych bogactw Myanmaru.
Pochodzą z dżungli na północy kraju. Drzewa nawet w
tropiku tak szybko nie rosną. Na jak długo ich jeszcze starczy?
kilometrów długości i jest dla Birmy ważną drogą transportową, obsługiwaną przez
całą flotyllę rzecznych statków. Jest żeglowna na długości ponad 1100 kilometrów.
Niesie olbrzymie masy wody – roczne wahania miedzy najniższym i najwyższym poziomem
dochodzą do 10 metrów. Podczas naszego rejsu tylko raz utknęliśmy na mieliźnie,
by po kilku manewrach uwolnić się z pułapki. Na dziobie barki czy statku siedzi tu z
reguły marynarz z długą bambusową tyczką i co chwilę
sprawdza jak głęboka
jest rzeka przed jednostką. Kilkakrotnie dobijamy do brzegu, na którym
czekają miejscowe kobiety z tacami pełnymi owoców, słodyczy domowego wyrobu, czasem
także rękodzieła. A że nie ma tu nabrzeża to kobiety wchodzą do wody podając
swoje produkty na pokład i do okienek. Można się targować choć i tak kosztuje to
grosze… Pasażerowie i towary wędrują na pokład po przerzuconej na ląd desce…
łodzie rybaków. Do Baganu dotarliśmy pod wieczór. Na ostatnim odcinku statek sunął
powoli wzdłuż wysokiego klifowego brzegu na którym widać było mniejsze i większe
świątynie. Okazało się, że nawet w tym dużym (jak na Myanmar) ośrodku turystycznym
nie ma porządnej przystani. Trzeba było zarzucić plecak na grzbiet i piaszczystą ścieżką
wspinać się do miejsca gdzie na przyjezdnych czekają taksówki i konne dwukółki. Jeszcze zanim się
do nich dojdzie wypada opłacić przejazd do odległego o 7 kilometrów miasteczka
Nyaung U, gdzie skupiona jest większość turystycznych hotelików i restauracyjek.
Transfer kosztuje 500 kyatów od osoby jeśli wybierze się samochód lub 300 za miejsce w
dorożce. Zapłaciłem. I jeszcze 10 FEC za wstęp do “Strefy
archeologicznej Baganu”) Bagan stał otworem…
